Kültür

Abaza Hasan Paşa Olayı Nedir?

Abaza Hasan Paşa Olayı nedir, neden ortaya çıkmıştır, İstanbul’daki yansımaları nelerdir, Abaza Hasan Paşa Olayı Hakkında Bilgi

Türkmen Ağası Abaza Hasan Ağa’nın (Paşa) (ö. 1659) 1652 de Üsküdar’ı yağmalayıp İstanbul’u tehdit etmesi olayı. Abaza Vakası olarak da anılır.

Isparta mütesellimi Abaza Hasan Ağa, Göller Yöresi ‘ne saldıran Celâli Haydaroğlu’nu yakaladığı için Yeni İl (Kangal) Türkmen Ağalığı verilerek ödüllendirilmişti. Fakat bu yeni görevi için, veziriazama, ocak ağalarına rüşvet ve hediyeler göndermişti. Dağıttıklarını Türkmen ağalığı gelirleriyle toplamayı tasarlıyordu. Fakat ocak ağaları kendisini bu görevden uzaklaştırdılar. Bunun üzerine Hasan Ağa İstanbul’a geldi. Başvurduğu yetkililerden olumlu bir cevap alamadı. Kubbealtı’nda veziriazam ve vezirlerle tartıştı, İstanbul’u terk etmesi istendi. Üsküdar’a geçti. Öteden beri. asi sipahilerin de kaçıp sığındıkları Üsküdar’da uygun bir ortam buldu. Ulufelerini alamamış ve eylemler yapmış olan zorba sipahileri çevresine topladı. Üsküdar’ı haraca kesti. Çevreyi yağmalamaya başladı. Paşa Kapısı’na adam gönderip defterdarın ve Yeniçeri Ocağı önderlerinden Sarı Kâtip ile Deli Biraderin başlarını istedi. “Üsküdar, At Meydanı değildir. Bundan sonra aramızdaki sorunu kılıç çözer!” gibi tehditler savurdu. Ocak ağaları, kubbe vezirlerini Üsküdar’a geçmeye ve Abaza Hasan’la görüşmeye zorladılar. Hasan, voyvodalığı onaylanmaz ve borçları ödenmezse bir yere gitmeyeceğini bildirdi. Kendisine 30 kese akçe gönderildi. Bu kez “Ben böyle üzgün ve mağdur geri dönersem vilayetlerin hali ne olur, acımaz mısınız?” dedi. Başkentin güvenliği dışında bir şey düşünmeyen yetkililer ”Bundan kalkıp gitsin de, ne isterse yapsın, Anadolu’yu ateşe yaksın!” dediler. Hasan Ağa, arkasındaki gözü dönmüş eşkıya ile Üsküdar’dan kalktı. Yolda rastladığı, ulufe alamamış bölük halkını da yanına kattı. İznik’e yöneldi. Burada başkaldırdı. Üzerine gönderilen Kalırcıoğlu’nu bozguna uğrattıktan sonra İbşir Paşa ile birleşip İstanbul’a yürüdü. Boynuegri Mehmed Paşanın başkanlığında bir öğütçü heyeti Eskişehir’de Abaza’yı caydırdı ve Türkmen ağalığı ile Yeni-İl’e (Kangal) gitmeye razı etti.
I653’te sipahilerle İstanbul’a geleceği haberinin duyulması halkta korku uyandırdı. Abaza Hasan, küçük bir grupla geldi. Veziriazam Derviş Mehmed Paşa’nın himayesine girdi. Birkaç ay kaldıktan sonra Yeni-ll’e döndü. 16’54’le İbşir Paşa veziriazam iken adamlarıyla gelip Üsküdar’a yerleşti îbşır F rça 11 Mayıs l655’te idam edilince ayaklanmak amacıyla Anadolu’ya geçti. Vezirlik rütbesi verilerek eylemi önlenmeye çalışıldı ise ele başarılamadı. IV. Mehmed’e, “Rumeli ve İstanbul senin, Anadolu bizim olsun!” diyecek kadar ileri gitti. Ayaklanması Köprülü Mehmed Paşa’nın İktidara gelişine (1656.) kadar sürdü. Cephe görevine gitmediği gibi, kendisinden hesap sorulacağından da çekinmekteydi. Köprülü Mehmed Paşa seferde iken silahlı adamlarıyla bir kez daha Üsküdar’a geldi. Saray ağalarından gizli destek sağladıktan sonra Köprülü Mehmed Paşa’nın idamını istedi. Sadrazamın ordu ile İstanbul’a gelmekte olduğu haberi üzerine Üsküdar’dan uzaklaştı. Bu kez de defter çalığı eski sipahileri af dileme bahanesiyle Üsküdar’a gönderdi. Mehmed Paşa bunun bir komplo hazırlığı olduğunu sezerek Üsküdar’da yakalattığı 1.300 kadar sipahiyi ve Abaza yandaşını idam ettirdi. Abaza’nın üzerine de Murtaza Paşa’yı sevk etti. Ilgın ordugâhında baskına uğrayan Osmanlı kuvvetleri on bin kayıp verdi. Abaza Hasan Paşa. 17 Şubat 1659’da Halep’le hile ile yakalanıp öldürüldü.

Abaza Hasan Paşa olayı, Köprülü ler’in iktidara gelmesinden önceki genel durum için bir göstergedir, Abaza Hasan ve yandaşları Üsküdar ile çevresini aylarca yağmalamışlar, halktan vergi ve haraç toplamışlar, evlerde oturmuşlar fakat İstanbul’daki yönetim ve güvenlik güçleri hiçbir önlem alamamıştır. Bu, başkentin devam edegelen ekonomik bunalımını ve yiyecek yetersizliği sıkıntısını bir kat daha artırmış, Üsküdarlılar yoksul düşmüşlerdir.

NECDET SAKAOĞLU
 
 
 
 
 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı