Kültür

Akım Nedir, Akımın Anlamı

Bu terim, edebiyatımızın çeşitli dönemlerinde “meslek-i edeb”, “mekteb-i edeb”, “edebî mekteb”, “edebî meslek”, “edebiyat mektebi”, “edebiyat okulu”, “yazın okulu”, “edebî cereyan”, “edebiyat akımı”, “edebiyat çığırı”, “edebiyat ekolü” gibi isimlerle anılmıştır.
Akım, bir milletin edebiyatının belli bir döneminde toplumsal anlayışın ve değişimin bir gereği olarak başlayan, gelişen ve sona eren; kendine has duyuşu, görüşü, anlatışı ve düşünüşü olan bir oluşumdur. Edebiyat akımlarının bir kısmı, doğdukları ülkelerin sınırlarını aşarak evrensel bir mahiyet kazanıp etkilerini yüzyıllar boyu devam ettirebilirler. Bu manada, Batı’da doğup geliştikten sonra ülkemizde de taraftar bulan, itibar edilen edebiyat akımları klasisizm, romantizm, realizm, parnasizm, natüralizm, sembolizm, sürrealizm zikredilebilir. Bunlar, büyük edebî cereyanlardır ve evrenseldir.
Öte yandan, bir milletin kendi edebiyat sınırları içinde kalan ve edebiyat tarihinin belli bir döneminde etkili olan, dahası o devre adını veren “akım”, “mekteb” dediğimiz oluşumlar vardır. Ortak ilkelere bağlanma, dünya görüşü ve sanat anlayışı bakımından bazı ilkelerde birleşme, sanatsal bir manifestoya sahip olma ve başka ortak estetik kaygılan paylaşma itibariyle bir araya gelen sanatçıların oluşturduklan ve sıralanan kaygılarla ortaya koydukları eserlerle sürdürdükleri oluşuma da “akım” denir. Bu tür akımlar, edebiyat tarihinin belli bir dönemine damgasını vurmakla kalmaz sonraki kuşakları da büyük ölçüde etkileyebilirler. Servet-i Fünûn, Garip akımları gibi. Her iki anlamda da, edebî akım yeni bir arayışın ve oluşumun sonucu olarak ortaya çıkar. Özünde bir önceki döneme karşı bir tepkiyi ve bir yeniliği barındırır. Her edebî cereyan, yeni bir iddia ve tez üzre vücut bulur. İlk çıkışta ileri sürülen düşünceler giderek belirli ilkelere dönüşür ve söz konusu ilkeler etrafında birleşen sanatkârlar çoğalınca, edebî akım oluşmuş, edebî mekteb olmağa hak kazanmış olur.
Bir edebiyat mektebinde yer alan sanatçıların mizaç ve karakter bakımından müşterekleri olmakla birlikte, yetişme tarzı, anlayış, dünya görüşü ve aynı zaman kesitinde yaşamış olmak yani akran sayılabilecek biyolojik özellikleri taşımak gibi ortak hususiyetlere sahip olmaları gerekir. Ancak, grup içinde yer alan bütün sanatçıların belirlenmiş ilkelere, ortak kurallara kesinkes bağlı kalması düşünülemez. Zaten böyle bir şey, sanatın ve sanatkârın tabiatına aykırıdır. Aynı ekole bağlı sanatçılar arasında özde bir birlik mevcutsa, ayrıntılara ve bireysel çıkışlara fazla itibar edilmez.
Her edebî mekteb, bünyesinde vücut bulduğu çağın kültürel, siyasî, ekonomik ve içtimaî şartlarından da izler taşır. “Edebî akım, zamanının her türlü edebî zevklerinin değişiminde sosyal ve fikrî yapılanmaların değişimi ve yeniden oluşumunda ya belirleyici rol oynar ve etken konumdadır ya da o edebî akımı, o sosyal atmosfer doğurmuştur.” (Nurullah Çetin: “Edebî Akım” Terimi.)
Kaynak: Edebiyat Terimleri Sözlüğü

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı