Kültür

Akis Nedir?

Aks, çaprazlama. Tard ü aks veya aks ü tebdil de denir. Bir mısra veya cümledeki kelimelerin, ifade ve ibarelerin yine anlamlı bir şekilde yerlerini değiştirerek yapılan bir edebî sanattır. Eski şiirimizde seyrek olarak karşımıza çıkan bu sanatın “tam akis” ve “noksan akis” diye iki çeşidi vardır. Kelimelerin tümünün simetrik olarak yer değiştirmesi suretiyle yapılanına “tam akis”; kelimelerin bir kısmının yer değiştirmesiyle yapılanma da “noksan akis” denir. Aynı kelimelerin/ifadelerin dizilişinden elde edilen iki anlam arasında ne kadar ayrılık olursa, akis sanatı da o derece başarılı olmuş sayılır, sözün etkisi artar.
Tam akis örnekleri:
Didem ruhunu gözler gözler ruhunu dîdem Kıblem olalı kaşın kaşın olalı kıblem
Cennet gibidir rûyun rûyun gibidir cennet Adem doyamaz sana sana doyamaz âdem
Nazîm
Kelâmın kibarı, kibarın kelâmıdır.
Anonim
Mümkün değil Huda’yı bilmek de bilmemek de Bilmek de bilmemek de mümkün değil Huda’yı
Lâ-edrî
Noksan akis örnekleri:
Yarını göremez bugün her kim ki göremez yarını
La-edrî
Cihanda âdem olan biganı olmaz Anunçün bîgam olan âdem olmaz Necatı
Utandım ağlayarak, ağladım utanmayarak
Mehmet Akif Ersoy
Her an bir yeni su vardı Her yeni suda bir an
Özdemir Asaf

Noksan akis örnekleri:

Yarını göremez bugün her kim ki göremez yarını

La-edrî

Cihanda âdem olan biganı olmaz

Anunçün bîgam olan âdem olmaz

Necati

Utandım ağlayarak, ağladım utanmayarak

Mehmet Akif Ersoy

Her an bir yeni su vardı

Her yeni suda bir an

Özdemir Asaf

Kaynak: Edebiyat Terimleri Sözlüğü

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı