Genel KültürEdebiyat

Akrostiş Nedir Ne Demek? Akrostiş Örneği

Dizelerinin ilk harfleri yukarıdan aşağıya doğru okunduğunda bir sözcük (yazarın, ithaf edilen kışının adı, anahtar terim) oluşturan şiir, bent.

Çok eski bir şiir biçimi olan akrostişe, bir olay nedeniyle yazılmış şiirlerde ve biçim kaygısının ağır bastığı parçalarda rastlanır. Bir yazarın kendi adını, şiirini sunduğu kişinin adını ya da sevgilisinin adını belirtmesi biçiminde de olabilir.

Örneğin, Cahit Sıtkı Tarancının bir şiirinde akrostiş aşağıdaki biçimde kullanılmıştır:

  • Var olan bir sen. bir ben. bir de bu bahar.
  • Elden ne gelir ki güzelsin, gençliğin var
  • Dünyada aşkımız ölüm gibi mukaddes,
  • İnan kİ bir daha gen gelmez bu günler.
  • Âlemde bu andır bize dost esen rüzgâr

Muvaşşah, istihraç, uçlama, abecedarius. Bir şiirin, mısralarının ilk harflerinin birleşmesi sonucu ortaya anlamlı bir kelime veya özel isim çıkacak şekilde tertip edilmesi; o tertipten çıkan anlamlı kelime. Akrostiş, biçimsel bir dayatma arz ettiğinden, bu “oyun”a yer veren şiir örnekleri pek başarılı değildir, örnekleri de çok azdır. Ancak, Sezai Karakoç’un Mona Roza şiirinin “Aşk ve Çileler” adlı ilk bölümünde bir akrostiş yapılmasına rağmen, şiirin edasında hiçbir yapmacıklık hissedilmez. Bu yüzden, söz konusu eserin ilk bölümü, kanaatimizce edebiyatımızdaki en başarılı akrostiş örneğidir.

Bir şiirde mısra başlarında bulunan harflerin alt alta gelmesiyle bir adın veya sözcüğün ortaya çıkması. Ayrıca çapraz biçimlerde sıralanan harflerin de anlamlı bir sözcük oluşturması, diğer bir akrostiş örneğidir. Akrostişin geçmişi klasik Yunan ve Latin edebiyatlarına kadar uzanmaktadır. Orta Çağ Avrupa’sında ise önceleri dini şiirlerde kullanılmış, giderek aşk şiirlerinde daha fazla rastlanmıştır. Doğu edebiyatında müveşşah olarak adlandırılan bu uygulama, divan edebiyatımızda az da olsa istihraç adıyla ortaya konmuştur. Daha sonraları Servet-i Fünun’ la birlikte biraz daha kullanılır olmuştur, üstün bir sanat değeri taşımayan akrostiş, günümüzde genellikle sıradan aşk şiirlerinde görülmektedir.

Bir şiirde mısralının ilk harflerinin yukarıdan aşağıya doğru anlamlı bir kelime meydana getirmesine verilen ad. Divan edebiyatında akrostişe muvaşşah veya istihraç denmiştir.
Grekçe “Uç mısra ” anlamına gelen akrostiş eski Yunan ve Latin edebiyatında çok kullanılmıştır.

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir