Güncel

Anayasaların Özellikleri Kısaca (Anayasa Çeşitleri Nelerdir)

Anayasaların özellikleri nelerdir kısaca, Anayasa çeşitleri nelerdir? Maddi ve Şekli Anlamda anayasa ne demektir?

Anayasalar, maddi içerikleri (özleri) bakımından diğer hukuk kurallarından ayrılırlar. Bunlar, devletin ve organlarının kuruluş ve işleyişi ve kişi hak ve özgürlükleriyle ilgili temel ilke ve kuralları koyarlar. Devletin biçimi (federal ya da basit devlet), nitelikleri (demokratik, sosyal, sosyalist, laik, dini..), yasama, yürütme ve yargı organlarının kuruluşu, görev ve yetkileri ve birbirleri karşısındaki durumları, kişilerin hak ve özgürlükleri, bunların sınırları ve sınırlanma yolları ve usulleri, vb. gibi konular anayasaların başlıca ilgi alanlarına giren noktalardır. Bunun dışında kalan ikinci derecedeki konular ya da temel ilke ye kurallarla ilgili ayrıntılı uygulama hükümlerinin getirilmesi ise yasa, tüzük, kararname, yönetmelik, vb. gibi hukuk kurallarının işidir

Çağımızın siyasal, sosyal ve idari sorunlarının gittikçe karmaşık hale gelmesi, vb. gibi etkenler, anayasaların daha “yüklü” metinler haline gelmesinde rol oynamaktadır. Bu durumda, anayasalarda ne gibi hükümlerin yer alması gerektiği konusunda evrensel ve her zaman geçerli bir ölçü bulmaya olanak yoktur. Sorun, ülkeden ülkeye ve zaman zaman değişen farklı çözümlere bağlanmaktadır.

Anayasaların bir başka özelliği de biçimle ilgilidir. Anayasalar genellikle diğer yasalardan farklı usul ve biçimlere uyularak yapılmakta ve değiştirilmektedir. Bu farklılık, hem anayasa kurallarının temel hükümler olmalarından doğmakta, hem de bu metinlere bir üstünlük sağlamaktadır (anayasanın üstünlüğü). Bu farklılığı sağlayan mekanizmalar çeşitlidir. Anayasalar çoğu kez, esas görevi bir anayasa hazırlamak olan kurucu meclisler tarafından hazırlanır ve kabul edilir. Kesin kabul için genellikle halkoyuna da (referandum) başvurulur (anayasa oylaması ya da referandumu). Biçimsel farklılıklar, anayasaların değiştirilmesinde de kendini gösterir. Genellikle anayasaların değiştirilmesi daha sıkı kurallara bağlı tutulmaktadır.

Anayasa Çeşitleri

Anayasa çeşitleri Anayasalar değişik açılardan, farklı ölçülere göre sınıflandırılır, ilk ayrım, teamüli ye yazılı anayasa ayrımıdır.

Yazılı anayasalar da tarihsel ve siyasal kökleri bakımından iki grupta toplanabilir: hükümdarın (monark) tek yanlı iradesinden doğan ferman-anayasalar ile hükümdar ile ulusun temsilcileri arasındaki iki yanlı ve karşılıklı ilişkiden doğan misak-anayasalar.

Osmanlı tarihi açısından, 1876 Anayasası bunlardan birincisine, 1909 anayasa değişiklikleri ya da anayasası da ikincisine örnektir. Monarşik olmayan sistemlerde, halkın ya da ulusun temsilcileri eliyle yapılan anayasalar ise demokratik anayasa olarak adlandırılır. Bu anlamdaki “demokratik anayasa” biçimsel bir kavramdır. Bundan, bu yolla yapılan her anayasanın içeriği bakımından da mutlaka demokratik olduğu sonucu çıkmaz.

Halkoyu tarafından ya da halkın temsilcileri tarafından kabul edilen anayasalar da kendi içlerinde önemli ölçüde anti-demokratik kurallar barındırabilirler.

Anayasalar nihayet, yapılış ve değiştiriliş şekillerine göre, yumuşak ve katı (sert) anayasalar olmak üzere ikiye ayrılır. Birinciler, diğer yasaların bağlı bulunduğu usul ve biçimlere göre yapılan, değiştirilebilen anayasalardır. 1848 İtalyan Anayasası bu nitelikteydi. Katı anayasalar ise, diğer yasalardan farklı usul ve biçimlere uyularak yapılan ve değiştirilen anayasalardır.

Anayasa” kavramı maddî ve şeklî olmak üzere başlıca iki değişik anlamda tanımlanmaktadır. Böyle bir ayırıma yazılı anayasaların olduğu ülkelerde rastlanır.

Maddî Anlamda Anayasa:

Devletin kuruluşunu, niteliğini, teme! organlarını ve bu organların birbiriyle olan ilişkilerini ve temel hak ve hürriyetleri ilgilendiren kuralların tümüne denir. Geniş anlamda anayasa içeriğinde yer alan kuralların niteliğine bakar. Yani bir kuralın Anayasa kuralı olup olmadığı anlamak için o kuralın içeriğine, neyi düzenlediğine bakılarak karar verilir. Bir kural, içerik olarak devletin temel organlarının kuruluşuyla veya işleyişiyle ilgili ise, o kural anayasal niteliktedir.

Şeklî Anlamda Anayasa:

İçeriğine bakılmaksızın kanunlardan farklı usul ve şekilde yapılan, anayasa adı altında toplanan kurallar bütünüdür.
Şekli Anlamda Anayasa, devletin temel teşkilatını ve yapısmı meydana getiren kuralların normal konulardan farklı şekil ve usullere uyularak yazılı bir metin haline gelmesinden ibarettir.

Normlar hiyerarşisinde en üst sırayı işgal eder, kanunlardan farklı ve daha zor bir usulle konulup değiştirilir. Bu anlamda bir kuralın anayasa kuralı olup olmadığına, onun içeriğine bakılmaksızın, o kuralın bulunduğu yere ve yapılış veya değiştiriliş şekline bakılarak karar verilir. Eğer bu kural normlar hiyerarşisinde en üst basamakta yer alıyorsa ve kanunlardan daha zor bir usulle değiştirilebiliyorsa o kural, içerik olarak neye ilişkin olursa olsun bir anayasa kuralıdır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir