Genel KültürTarih

Atabek Ne Demektir? Atabek Kime Denir?

Atabek; Müslüman Türk devletlerinde yüksek bir memuriyet ve unvan.

Bu memuriyet ilk defa Büyük Selçuklu imparatorluğunda görülmektedir. Selçuklu sultanları imparatorluk topraklarının Çeşitli parçalarını aile fertlerine verdikleri sırada yaşları küçük olan prenslere vasi ve mürebbi sıfatıyla bir atabeg tayin ediyorlardı.

Bazı araştırıcılar Orhun Kitabelerinde geçen Kül Tigin Atısı lakabının atabeg anlamına geldiğini ileri sürmektedirler. Buna göre İslamiyet’ten evvelki Türk devletlerinde Atabeklik müessesesinin varlığını kabul etmek gerekir.

Kafkasya’da çocukların terbiyesinde uygulanan bir usul de bu fikri kuvvetlendirmektedir. Daha küçük yaşta çocuklar yabancı bir ailenin yanına verilir ve orada yetiştirilirdi. Bu yabancı aile reisine de atalık adı verilirdi.

Atabekler, eski ve nüfuzlu oğuz beylerinden veya hükümdarın memlukler inden olup değerli hizmetleri görülmüş, sadakatini göstermiş yüksek askeri kumandanlar arasından seçilmekteydiler. İbn Esir’in yazdığına göre ilk atabek, sultan Alparslan tarafından oğlu Melikşah’a tayin edilen Nizamülmülk’tür. Sultan Melikşah, bütün işleri tam bir yetki ile ona bırakmış diğer unvanlarla birlikte, atabek unvanını da vermiştir.

Atabekler, başında bulundukları geniş idari sahanın yarı müstakil bir hükümdar naibi durumunda idiler. İdari, mali ve askeri bütün yetki onlarda toplanıyordu. Emirlerinde kalabalık muhafız kuvvetleri olup geniş yetkilere sahip idiler.

Atabeklerin her hükümdarın ölümünde meydana çıkan taht kavgalarında,  şehzadeyi tahta çıkarmak için iç harplere sebebiyet verdikleri görülmektedir. Merkezi idare zayıflayınca atabekler şehzadelerin yerine kendi hakimiyetlerini kurmaya başladılar. XV. yy. dan itibaren eski önemini kaybetmesine rağmen atabek unvanının izlerine bugün Anadolu’da yer ve mimari eser adı olarak tesadüf etmekteyiz. 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir