HalkbilimiEl Sanatları

Bergama Halısının Özellikleri Nelerdir?

Bergama halısı, Bergama ve çevresinde, geleneksel yöntemlerle dokunan, çözgüsü ve ilmeleri yünden, gördes düğümlü ve geometrik motifli bir tür halı.

Bergama Halılarının Özellikleri Nelerdir?

Bergama halılarının, geleneksel Türk halı sanatında önemli bir yeri vardır. Dünya halı literatüründe de evrenselliği kabul edilmiş bir halı grubudur. En önemli özelliğini, Marby halısındaki yüzey bölümlemelerinin devamı sayılan, yüzeysel tasarımı oluşturur. Geometrik kurallardan yararlanılarak oluşturulan tasarım, Selçuklu halı sanatının geleneksel motif ve kompozisyonlarını yansıtır. Motifler, Selçuklu halılarının bitkisel motiflerinden ve bordürdeki kufi yazılardan gelişmiştir. Geometrik tasarımda ise XV. yy. hayvan motifli halılarının izleri görülür.

Ortada bir büyük, çevresinde küçük sekizgenlerden (ya da altıgen) oluşan motifler, Selçuklu halı sanatı geleneğinin devamıdır. Küçük bölmeli geometrik düzenlemeler; madalyonlu, köşeli kompozisyonlar ise geleneksel Uşak halıcılığının etkilerini taşır. Eşit büyüklükte, üst üste sıralanmış kare ve dikdörtgenlerden oluşmuş kompozisyonlar, bu türün en tanınmış örnekleridir. Altıgen ve sekizgenlerin enine ve boyuna bir çizgi ile bölünmüş yüzeylere yerleştirilmesi, Bergama halılarının en önemli özelliklerindendir. Geniş şerit sıraları ya da göbek desenlerinin birçoğu geçmişin beğenisini yansıtır. Genellikle dikdörtgen olan Bergama halılarının, geç dönem özelliklerinden biri de kareye yakın ölçülerde dokunmasıdır.

Renklendirmede mavi ve kırmızı yanında yeşil, sarı, kahverengi ve siyah kullanılmıştır. Doğal boyalarla boyanmış yünlerle dokunan bu halılar, XIX. yy.’da anilin boyaların kullanılmasıyla, renklendirme özelliklerini yitirmiştir. Mavi, sarı, kırmızı zemin, doğal boyalarda çok kullanıldığı halde, anilin boyamada yalnız kırmızı olarak devam etmiştir. Bu halılarda uygulanan aşındırıcı kırmızı boya işlemi sonucu, halı havları yer yer kabartma görünümü kazanır ki, bu da Bergama halılarının ayırt edici bir özelliğidir.

Tarihi Bergama halılarında, 2,5 cm’lik ende 5-9, 2,5 cm’lik boyda 7-11 gördes düğümü vardır. Atkı ve çözgü iplikleri yündendir. Atkı ipliği genellikle kırmızı, çözgüler boyasızdır. Kenar örgü 1-4 ipliktir. Her iki başta 10-15 cm genişlikte kilim örgüsü yapılmıştır. Saçak uzunlukları ise, geleneksel melik* örgüde, 15 cm’dir. Püskül ya da boncukla süslenmiştir. Günümüzde, orta kalite bir Bergama halısının, dm2’sinde 26 x 33 = 853 düğüm bulunur

Bergama halılarının, günümüzde de tüm geleneksel özelliklerini koruyarak dokunması amacıyla kimi çalışmalar yapılmaktadır.

1981’de Turizm ve tanıtma Bakanlığı’nın (Kültür ve turizm bakanlığı) Devlet tatbiki güzel sanatlar yüksek okulu (Marmara üniversitesi güzel sanatlar fakültesi) tekstil bölümüyle yaptığı işbirliği sonucu geliştirilen DOBAG (doğal boya araştırma geliştirme) projesiyle, Bergama yöresindeki kırk beş köyde, geleneksel Bergama halılarının yaşatılması ve geliştirilmesi çalışmaları sürdürülmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir