Genel KültürTarih

Bey Kime Denir? Bey Unvanı Kimlere Verilir?

Bey; Beyliğin başında olan kimse: Karaman beyi, Saruhan beyi. Zengin, ileri gelen. eşraftan olan kimse: Ben de memleketimde senin gibi bir bey kızıydım (Namık Kemal). Erkek isimlerinden sonra gelen unvan veya hürmet sözü: Melih Bey kimdir? Saygı duyulan erkek, efendi: Bey yok, öteki arkadaşlar daha gelmemişler. Erkek: O zamanlar beyler ayrı ve hanımlar ayrı gezerlerdi. Koca, Bizim bey. İskambil kağıtlarından birli, as.

Bey gibi yaşamak, müreffeh, rahat hayat sürmek: Ben hukuk doktoru olsam Avrupa’da kalır, bey gibi yaşardım.

Bey, eski imlada “kef” harfi ile yazıldığı için beg şeklinde idi. Zamanla g ünsüzü değişerek bey oldu.

Eski Türkçe beg kelimesi bugünkü Türk şivelerinde beg, bek, biy, bi, pl şeklinde de telaffuz edilir. İslamdan önce ve sonra. bütün Türk devletlerinde asılzadelere ve devlet adamlarına verilen bir unvandı. Orhun yazıtlarından anlaşıldığına göre, bey unvanı hanedandan olmayan asılzadeler ve büyük devlet adamlarına verilirdi. Moğollar devrinde de bu kural uygulandı. Cengiz Han sülalesinden olanlara ise bey değil töre unvanı verilirdi. Tarihi metinlerden anlaşıldığına göre, Uygurlar devrinde hakana ilig beg, bir beldenin hakimine de beg denilirdi. Kaşgarlı Mahmud, bey kelimesini Arapça emir kelimesiyle ifade ediyor.

Kutadgu Bilig’de ilig ve bey kelimeleri eş anlamda kullanılıyor. Selçukluların ve Osmanlıların ilk hükümdarları bey unvanı taşımışlardı. Sonradan bu unvan yalnız yüksek devlet memurları için kullanıldı. Codex Cumanicusa göre, Hristiyan Kıpçaklar bu kelimeyi Tanrının bir sıfatı olarak da kullandılar. Bu kelimenin Kazakçada da aynı anlamda kullanıldığı olmuştur. Altaylı Şamanistler de ruhlara dua ederlerken bu kelimeyi kullanırlardı.

Osmanlı İmparatorluğunda bey unvanı büyük devlet adamlarının oğullarına ve son zamanlarda da şehzadelerin hizmetlerinde bulunanlara verildi. İkinci Meşrutiyetten (1908) sonra orduda binbaşıdan miralaya (albay) kadar olan rütbe sahipleri de bey unvanı ile anılırlardı. Türkiye’de, Cumhuriyetin ilanından sonra 2590 sayılı ve 26 kasım 1934 tarihli kanuna göre ağa. efendi, hanım. hanımefendi vb. unvanlarla birlikte bey unvanı da kaldırıldı.

Bey: Göktürk yazıtlarında devleti oluşturan çeşitli kabilelerin başkanları için kullanılır ve Kağandan daha aşağı bir aşamayı gösterir. Karahanlılarda devletin yüksek makamlarındaki görevliler için beg unvan kullanılmıştır.

Selçuklular döneminde Arapça “emir” sanının karşılığı olarak, devletin kurucuları olan Tuğrul ile kardeşi Çağrı’nın sanları oldu. Anadolu Selçuklu devleti parçalandıktan sonra da kurulan beyliklerin başkanları; Karakoyunlu ve Akkoyunlu hükümdarları da bu sanla anıldılar, İlhanlılarda kadınlar için de bir saygı ve ululama sözcüğü olarak kullanılmıştır. Hint-Türk İmparatorluğu’nda sözcüğün iyelik ekli biçimi olan begüm, “sultan”, “prenses” anlamlarında kadınların sanı olarak kullanıldı.

Osmanlılar’da, özellikle XVI. yy.’dan sonra yaygınlık kazandı. Eyalet yöneticileri (beylerbeyi), sancak beyleri, kabile başkanları, bu sanla anıldılar. XIX. yy.’da asker ve sivil görevliler için “efendi” ile “paşa” arasındaki aşamayı gösteren bir san olarak kullanıldı. Ayrıca şehzadelerin hizmetinde bulunan görevliler de bu adla anılırdı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir