Bilgi Dünyası

Çöl Nedir, Özellikleri Nelerdir? Çöl Yaşamı Hakkında Bilgi

Çöl nedir, özellikleri nelerdir? Çölde insanlar nasıl yaşar, Çöldeki Vahşi yaşam hakkında bilgi.
Çöl, büyük ve çok kuru toprak parçasıdır. Coğrafyacılar, ‘gerçek’ bir çölün, yılda 250 mm’den daha az yağış aldığını belirtirler. Ama yine de bir çöle düşen yağmur oranı, her yıl yüksek oranlarda değişir ve bunu önceden tahmin etmek zordur. Bir çöle bir yıl çok fazla yağmur yağabilir; ancak aynı çöle sonraki yılda hiç yağmur yağmayabilir. Çölde yaşayan insanların ve diğer vahşi yaşamın değişen koşullara ayak uydurmaları gerekir.
Aşağıdaki harita, çoğu çölün, Yengeç ve Oğlak dönencelerine yakın olduğunu göstermektedir. Bu çöller, güneşin bulutsuz bir havada devamlı olarak parladığı sıcak çöllerdir. Gece olduğunda, temiz gökyüzü sıcaklığın yok olmasına ve havanın şaşırtıcı biçimde soğumasına yol açar. Kıyı bölgelerinde, çöle gece sis çökebilir ve bazen güneşin doğusuyla çiy düşebilir.
Orta Asya çölleri, dönencelere yakındır. Rüzgarın kuru estiği iç kesimlerde yer alır. Gobi gibi çöller, yazın sıcaktır ve kışın sert bir soğuğu vardır. Ayrıca, Antarktika ve Grönland gibi kutup bölgeleri de, bazen sadece yılda 130 mm yağış alır. Bu bölgeler, soğuk veya kutup çölleri olarak bilinir.
Çoğu sıcak çölün sadece küçük bir bölümü kumla kaplıdır. Örneğin, Sahra Çölü’nün sadece yaklaşık onda biri kumla kaplıdır ve çoğu diğer sıcak çöllerde bu oran daha da azdır. Geri kalan çöl alanları, çakıl, kaya ve dağlık alanlarla kaplı geniş düzlüklerdir. Bu bölgelerde, rüzgâr, kumu uzun mesafelere taşır ve kum tepeleri halinde yığar.
Bu kum tepeleri, sürekli hareket halindedir; rüzgar bir taraftan kum tepelerini havaya kaldırır ve dik olan diğer taraftan aşağı yuvarlar.
Bazı eski çöl topografyaları, rüzgar ve suyla bin yıllardır aşınmışlardır. Rüzgarla kalkan kum, kayaların yumuşak katmanlarını aşındırır. Dağlar rüzgarla aşınır ve Arizona’daki (ABD) gibi ilginç, yassı tepeli yüksek kayalık şekilleri oluşur. Su, çölü şekillendirmede önemli bir rol oynar. Fırtına çıktığında su, kuru vadilerden sürüklenir ve toprağa akar. Su, kayalık yüzeyi aşındırarak dik yüzeyli geçitler, geniş kaya ve çakıl düzlükleri oluşturur.
Genişleyen Çöller
Dünyanın bazı bölgelerinde, özellikle Sahra çevresinde, çöl alanları genişlemekte ve kendilerini çevreleyen verimli alanları yok etmektedir. Bu sürece, çölleşme adı verilir. Bunun başlıca nedenleri çiftlik  hayvanlarının aşırı otlatılması, genellikle yakmak için ağaçların kesilmesi ve uzun süren kuraklıktan kaynaklanan iklim değişiklikleridir. Yeşillik alanlarda hayvanlar otlatıldığında ve ağaçlar kesildiğinde çöl toprakları kuru ve tozlu hale gelir. Bu da toprağın erozyona yatkın hale gelmesine neden olur.
Bazı yeni oluşmuş çöl alanlarını tarıma elverişli hâle getirmek amacıyla, erozyonu önlemek için ağaç dikimleri yapılmıştır. Çiftçilere yeni çiftçilik yöntemleri, öğretilmekte ve çiftçiler, hayvan sürülerinin sayılarının azaltılması konusunda teşvik edilmektedir.

Çöl insanları
Bir zamanlar sıcak çöllerin tek yerleşim alanları, vahalar ve çöllerden geçen nehirlerin (Nil Nehri gibi) vadileriydi. Günümüzde, çöllerde muhtemelen bugüne kadar olduğundan daha fazla insan yaşamaktadır. Petrol yatakları ve uranyum gibi değerli mineraller bulundukça yeni yerleşimler oluştu. Su, bu yerleşimlerde derin kuyulardan çıkarılmakta veya boru hatları ve tankerlerle taşınmaktadır.
Geleneksel çöl sakinlerinin çoğu, hayvanlarına otlatacak alanlar arayan göçebelerdir. Göçebeler, genellikle çadırlarda yaşar veya ulaştıkları her yeni yerde barınaklar yaparlar. Arap ve Sahra çöllerinde, Bedevi halkı, satışa sundukları deve, kuzu ve keçilerini otlatır. Kalahari’de yaşayan Bushmen ve Avustralya’da yaşayan Aborijinler gibi göçebe halklar, su bulma konusunda özel yeteneklere sahiptirler. Çöl bitkileri ve hayvanlarıyla beslenerek yaşamlarını sürdürürler.
Çölde vahşi yaşam
Göllerdeki bitki ve hayvanlar, sıcak çölün sert koşullarında hayatta kalabilmek için benzer zorluklarla karşı karşıya yaşarlar. Birçok hayvan sıcaktan, gündüzleri uyuyarak korunur ve geceleri yiyecek arar. Böcekler ve diğer küçük hayvanlar, kumu barınak edinirler. Büyük hayvanlar da bir ağacın veya kayanın altında serin bir gölge ararlar.
Çölde vahşi yaşam ayrıca, uzun bir süre çok az suyla veya susuz devam etmek durumundadır. Develer su içmeden birkaç hafta yaşayabilirler. Yağı, hörgüçlerinde depolar ve bu depolanmış yağı parçalayarak suya dönüştürürler. Birçok çöl bitkisi saplarında, yapraklarında veya köklerinde su depolar. Bazıları, yaprakları aracılığıyla kaybettikleri suyu en aza indirgeyecek, kalın ve mumlu bir maddeyle kaplıdır.

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı