Genel KültürEdebiyat

Don Juan Nasıl Bir Karakter Özellikleri Nelerdir?

Don Juan Kimdir, Nasıl Bir Karakterdir? Hangi Özelliklere Sahiptir? 

DON JUAN. Batı kültürü ve yaşama ortamında boy atıp edebiyat eserlerine konu olan olumsuz insan tipine verilen isim. Don Juan, serüvenlerinin, La Cronica de Sevilla’da anlatılan gerçek bir olaydan kaynaklandığı sanılan efsanevi kişi.

Yalnızca cinsel arzularına esir olup bunun dışında hiçbir şeye, Allah’a dahi inanmayan, değer vermeyen; “benim dinim güzellik ve aşktır” diyen Don Juan tipinin en temel özelliği “inançsızlık” ve geleneksel olana, toplum değerlerine karşı olmaktır. Genel ahlakı hiçe sayan, şık, süslü ve modaya uygun giyinmekten öte olumlu bir yanı bulunmayan Don Juan, ayıp nedir bilmeyen biridir.

Bu terimin karşıladığı tipin ortaya çıkış macerasını ve ne gibi özellikler taşıdığını Burhan Toprak, bu konuya ayırdığı bir yazısında şöyle anlatır:

“Don Juan tiyatroda, edebiyatta, müzikte ve resimde sürekli bir ömrü olan efsanevî bir şahsiyettir. Aslı İspanyoldur. Chronique de Seville’in anlattığına göre, İspanyanın asil ailelerinden birinin çocuğu olan Don jımn de Tenorio, bir çok kızları, evli güzel kadınları, baştan çıkardıktan sonra, bir gece Reis Ulloa’yı öldürerek hoşuna giden kızını kaçırır. Ul-loa’yı Fransiscain rahiplerinin kilisesine gömerler. Bu cinayetin öcünü almak için, Don Juan’ı rahipler kiliseye çağırarak öldürürler ve halk arasına Don Juan’ın geceleyin Ulloa’yı mezarında tahkire geldiği ve mezarın da onu yutup Cehenneme yolladığı şayiasını yayarlar. (…)

“Yerleşmiş bir kanaate göre; kadınları kolayca aldatan ve bu uğurda icabederse babalarını öldürmekten çekinmeyen, hiç bir şeye inanmıyan, kıymet vermeyen, her şeyle alay eden, çalımlı, parlak bir çapkın manasına kullanılan Don Juan kelimesi, hakikatte beden ile ruhun faciasını işaret eder.” (“Don Juan”)

Nurullah Çetin ‘Türk Edebiyatında ‘Don Juan’ Tipi” başlıklı incelemesinde bu şımarık, ifade yerindeyse züppe ve ahlaksız insan tipinin özelliklerini şöyle anlatır: “Bir İspanyol efsanesinin kahramanı olan Don Juan, asilzade olup düşünce, duygu, tavır ve hareketlerini cinselliğin güdümlediği sefih bir tiptir. Geleneksel anlamda yerleşik değer yargılarına; anlayış, kanun, âdet ve kurallara isyan eden ve erotizmi simgeleyen bir mittir. Bir kadında karar kılmayıp sürekli eş değiştiren bu Lâtin âşık tipi, cinsellikte sınırsız bağımsızlığı esas almıştır.

“Don Juan’ın ahlakî, dinî ve sosyal anlamda inandığı kutsal bir değer yargısı yoktur. Tek üstün değeri kendi zevkleridir. Kadın-erkek ilişkisi bağlamında sevgi, aşk, romantizm, duygusallık, sadakat, fedakârlık gibi insanî değerler yerine tamamen cinsel iç güdülerin tatminini ön planda tutar.”

Eğlenceyi ve sefih yaşamayı şiar edinen bu tipin edebiyatımızdaki farklı yansımalarını, Tanzimat’tan sonra yazılan eserlerde görmek mümkündür. Ahmet Mithat Efendi’nin “Felahın Bey”i bir yönüyle Don Juan’dır. Kiralık Konaktaki “Faik”, bu tipin bir çok özelliklerine sahiptir. Fecr-i Atî yazarlarından İzzet Melih (Devrim), hem yaşantısıyla hem de eserlerinde yer verdiği tipler vasıtasıyla, Don Juan’ı bizden biri gibi görmeye/göstermeye çalışmış, bu tipi olumsuzlamak yerine acınacak biri gibi görmüştür. İzzet Melih’in ‘Don Juan’lığına ve bu tesbitin doğruluğuna, yazarın kızı Şirin Devrim’in kaleme aldığı Şakir Paşa Ailesi “Harika Çılgınlar” kitabı şehadet etmektedir.