Genel KültürEdebiyat

Edebiyatta Masal ve Hikayelerde Arap

Arap, Türk edebiyatı ve sanatında sık sık yer alan Arabistanlı ya da zenci tipi. Karagöz ve ortaoyununun Arap tipleri Hacı Fidan, Hacı Fitil, Hacı Şamandıra gibi adlar taşır; dilencilik, tatlıcılık yapar, dibekte kahve döver. Sırtında maşlah, başında agel, kefiye vardır Hacı diye açılışından yararlanarak etrafını etkilemeye, bedava geçinmeye çalışır, kendini kutsal bir kişi olarak gösterir ve özellikle kadınları kandırmaya girişir. Zenci Araplar arasındaysa cahil, fakat çalımlı harem ağası, hoppa genç kadına yardımcı olan dadı tipleri yer alır Eski İstanbul yaşamını canlandıran yazarların (ör. Hüseyin Rahmi Gürpınar) romanlarında sık sık yer verilen Arap bacı, güldürü tiyatrosunda sevimli bir oyun kişisi olarak canlandırılmış, yerli sinemada da aşçı-hizmetçi olarak yer almıştır.

Masal ve halk hikâyesinde Arap kötülük yapan, olumsuz tip ya da tam tersi olumlu bir tip olarak yansıtılır.

Kötülüğün ve vahşetin simgesi Arap, bazı masallarda İğci Baba adını taşır. Bazen derviş kılığında ortaya çıkar fakat insanları kandırır, kötülük yapar; kan içici, yamyamdır. Köroğlu kollarından Kirmanşah Hikayesi’nde korkunç bir dev savaşçı olarak ortaya çıkar, ancak kendisinden daha üstün hikâye kahramanına yenilince özverili bir dost olup ona bağlanır. Dara düşüp “of” diyenlerin Hızır gibi yardımına gelen Arap ise iyilik eden masal kahramanı tipidir. Bazı masallarda kahramanlar kendilerini tanıtmamak için nikap (maske) takarak Arap görünümüne girerler.

Beyrek Hikayesi’nin kimi çeşitlemelerinde kız; başka bazı masallarda padişah, şehzade kendilerini Arap gibi gösterirler. Sudan ve öteki Kuzey Afrika ülkelerinden gelmiş zencilerin Müslüman olmadan önceki dinsel inançlarından izler taşıyan yaşama biçimleri bazı romanların konusu olmuştur. Reşat Nuri Güntekin’in Miskinler tekkesi romanında Gülfidan Dadı, Nuringâh ve Mesude kalfalar zenci tipleridir, Amâ dilenci şeyh Abdu ise bir ak Arap’tır. Roman İzmir’de, Temaşalık’ta Arapların dana bayramı adı verilen törenlerini ayrıntılarıyla dile getirmiştir. Dadı, halayık olarak eski Türk evinde yeri bulunan Arap, çocuk tekerlemelerinde de anılır: “Yağmur yağıyor, seller akıyor/Arap kızı camdan bakıyor.” Seyirlik köy oyunlarının en tanınmışlarından biri Arap oyunudur. Tevfik Fikret’in Şermin kitabında Arap bacı, geceyi canlandıran ve çocuk okurlarda sevgi uyandıran bir simgedir. 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir