Halk Bilimi

Elazığ Yüzme Kültürü

Elazığ?da çocuklar, gençler ve yetişkinler sıcak yaz aylarında yüzmek amacıyla, günümüzdeki gibi kapalı veya açık havuzların bulunmadığı zamanlarda, bağ ve bahçelik gibi yerlerde sulama amacıyla yapılmış olan havuzlarda yüzerlerdi. Yüzmeye giden birisini gördüklerinde, ?Nereye gidisiz? diyerek sorduklarında onlar da biz ?çimmeye gidik? derlerdi. Eskiden en çok harman zamanlarında, güneşin en dik yansıdığı saatlerde serinlemek amacıyla bu göl ve göletlere girerek yüzerlerdi. Yüzme teknikleri olarak, ?part üstü yüzmek?, ?ayak çarparak yüzmek?, ?arka üstü yüzmek? gibi isimleri ile anılan yüzmeşekillerini kullanırlardı
Gençler ve yetişkinler Elazığ?ın muhtelif mahalle ve köylerine dağılmış halde bulunan göl, gölet, dere, çay vb. gibi yerlerde yüzerlerdi. Bu yüzmeye gidilen yerlerden birisi olan ve Aksaray (Yığınki-İğiki)Mahalles sınırları içerinde yer alan ?Şorşor? adı verilen dere yatağında yaklaşık 50 m2?lik bir gölet, ondan 1.5 km aşağıda ?Arakel? mevki ve onun devamı olan ?Azgın Çay? idi. Şorşor adı bu dere yatağının yüksek olan bir yerinden ufak çapta bi r şelale oluşturarak akması ve bu akarken ?şır şır? diye ses çıkarmasını o yörede yaşayanlar zamanla ?Şorşor? a çevirerek bu adla tanımlamıştır
Yine bu çay yatağının güney yamaçları üzerinde, Aksaray (Yığınki-İğiki) ile Sürüsürü arasında, etrafı bağ-bahçe, sögüt ve böğürtlenlerle ?Dipsiz Göl? adı verilen yer de yüzme amacıyla kullanılıyordu. Dipsiz gölün suyu dipten belirsiz bir şekilde kaynar ve derinliği fazla oldukça fazladır. Bu konuda anlatılan bir efsanede suyun derinliği konusunu çok iyi açıklamaktadır. Bu efsaneye göre, ?çok eski derebeylik dönemlerinde bir ağanın oğlu Dipsiz Göl mevkisinde bahçelerin arasında güzel bir kıza rastlar ve ona aşık olur. Bu güzel kız Kara Osman adlı bir beyin kızıdır. Kara Osman kızını bu oğlana vermez ve oğlan bu kızı kaçırmaya karar verir. Oğlan 7-8 kişilik bir arkadaş grubuyla bu kızı atlı bir arabayla kaçırdığı sırada geçenin zifiri karanlığında Dipsiz Gölü bu telaşla görmez, atlı araba ve üzerindeki kız-oğlan, diğer 7-8 kişilik grup hepsi birden Dipsiz Göle düşerek kaybolurlar?
Deve Gölü ve Kırk Dutlar: Elazığ merkeziyle Hüseynik yolunun tam ortasında ve yolun sağ tarafında büyük bir çeşme, bu çeşmenin önünde geniş ve büyük, zemini çamurlu bir göl vardı, bu göle ?Deve Gölü? denirdi. Gölün alt tarafında sıra sıra dut ağaçları ile kaplıydı bu nedenle buraya ?Kırk Dutlar? denmekteydi. O çevredeki çoğu arazi Deve Gölüile sulanırdı. Yukarı Harput, Hüseynik (Ulukent) ve Mezre (Elaziz) Kasabalarından bir çok aileler çamaşırlarını burada yıkar, yıkanır ve tezgahlarında elleriyle dokudukları pamuklu bezleri burada ağartırlardı. Deve gölü ve çevresi yolcu kervanları (deve katarları) için bir dinlenme yeri idi.
Sürsürü Mahallesi mevkisinde bulunan ?Kırk Gözeler? adı verilen kaynak sularının birleştiği noktalarda oluşan göletlerde hem yüzülür, hem de balık tutulurdu. Ayrıca bu alanları Elazığ halkı piknik alanı olarak ta kullanıyordu. Günümüzde Kırk Gözeler mevkisi çarpık kentleşme nedeniyle suları çekilmeye ve giderek yok olmaya başlamıştır. Yine Sürsürü Mahallesi ?Kehriz? mevkisinde bir başka gölet de yüzme amacıyla kullanılırdı. Bu kehriz suyu Sürsürü-Aksaray (Yığınki Iğıki) istikametinde bütün köy değirmenlerini işleterek Kesrik (Cumhuriyet Mah.), Hırhırik (Gümüşkavak Mah.), Perçenç (Akçakiraz) köylerinden geçer ve aynı zamanda bu köylerin bir kısım arazi, kavaklık, söğütlük, bağ ve bahçelerini sular ve sonra Harinkit çayına karışırdı. Günümüzde Sürüsürü?de bu kehrizin yerinde çok katlı apartmanlarla donatılmıştır.
Elazığ?da ilk ücretli yüzme havuzu 1955?56 yıllarında, mevki olarak Ordu Evi yakınlarında bulunan ?Hacı Serçenin Hanında? bahçe tipi yaklaşık 50-60 m2 büyüklüğünde bir havuzdu. 25 kuruş karşılığında yüzme havuzuna girilirdi. Daha sonra 1964?65 yıllarında Harput?ta Balak Gazi Parkının içinde, günümüzde çocuk eğlence parkı olarak kullanılan alanda, Elazığ?da yüzme havuzlarında bulunan ilk meyilli havuz yapılmıştır. Bu havuz 1 metreden başlayarak 2 metreye kadar derinliği olan bir havuzdu. Giriş ücretli ve havuz kenarında güneşlenmek için alanlar da bulunurdu.
1973?74 yılları arasında Fırat Üniversitesi, Mühendislik Kampüsü?nün ormanlık alanına yakın kısmında 1973?74 yılında yapılmasına başlanan ve 1975 yılında hizmete açılan ve öncelikli amacı sulama olan bir havuz yapılmıştır. Adına ?Akademi Havuzu? adı verilmiştir. Bu havuz daha sonra yüzme havuzu olarak dizayn edilmiş ve Elazığ?da ilk çocuk havuzuna da burada yer verilmiştir.
Fırat Üniversitesi Rektörlüğü tarafından işletilen Akademi Havuzuna giriş ücretli idi. O dönemlerde eğitim kurumlarında patlak veren siyasi gruplaşmalar nedeniyle bu havuzun kullanımı çok kısa sürmüş, daha sonra hiç kullanılmamış, günümüzde de bir beton yığını şeklinde durmaktadır.
Elazığ?da yüzme sırasında, halk arasında bu yöreye özgü bazı konuşmalar geçerdi. Mesela, yüksek bir yerden suya atlandığında ?partüstü? yani karın (göbek) üstü atladı deyimi kullanılırdı. Bu atlayış şekli, suya yüz üstü atlayıp karın-göbek üzerine düşmek olarak tanımlanabilir. Bu şekilde atlayan birisini gördüklerinde ona şu uyarıyı yaparlardı; ?Partüstü atlama garnın yarılır? diyerek ve partüstü atlayanın karnına (göbeğine) bakarak, karnında bir kırmızılık gördüğü zaman ?bir daha öyle atlamıyasın? diyerek onu uyarırlardı.
Dere, çay gibi yerlerde yüzen gençler, burada su altında veya kıyısında gördükleri çayan (yengeç) gördüklerinde ondan çok korkarlar ve birbirlerine şu uyarıları yapmaktan geri kalmazlardı; ?Eğer cayan birimizi kıskaçlarıyla yakalarsa, eşek Yemen?den gelinceye, ya da eşek zırlayana kadar bırakmazmış? derlerdi.

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı