Kültür

Eski Abanoz Sokağı Tarihi

İstanbul’daki Abanoz (Halas) sokağının geçmişi, tarihi. Abanoz sokağında yaşayanlar ve bölgenin özellikleri hakkında bilgi.

(Bugün Halas Sokağı.) Bir dönem genel evleriyle ünlü sokak. Beyoğlu ilçesi merkez bucağına bağlı Hüseyin Ağa Mahallesi’nde, Sakızağacı Caddesi ile Balo Sokağı arasındadır. Bu sokaktaki evler genellikle cumbalı olup, üç ya da dört katlıdır. Kimisinin altında ayrıca dükkân vardır.

1882’de Abanoz Sokağında tespit edilen 32 evde İki hekim (M. Raphael-yan ve G. Saib), Pera Telgrafhanesi direktörü (J. Antoniadis), Romanya sefaretinden bir tercüman (G. Konstantin’di) ve bazı tüccarlar oturmaktaydı. 1890’a gelindiğinde ev sayısı 36’ya yükselmişti. Bunlardan on kadarında bekarlara oda kiralanmaktaydı.

Tanzimat’tan (1839) ve özellikle 1855 Kırım Savaşı’ndan sonra, Türkiye Avrupalıların hücumuna uğradı. Yabancı uyrukluların zorlamalarıyla, açılmasına hükümetçe göz yumulan genelevler, gittikçe çoğalıp halk sağlığını bozmaya başladı.

Hükümet ve belediye, bu gibi evlerde çalışan kadınların bir sağlık kurumu tarafından denetim altında tutulmasını istediyse de İstanbul’daki yabancı uyruklu kesim, bu konuda alınacak sağlık tedbirlerinden ötürü kişisel hak ve özgürlüklerinin kısıtlanacağını ileri sürüp Kapitülasyon hükümlerine sığınarak, herhangi bir kanun ya da nizamname çıkartılmasını engelledi.

1860’ra Galata ve Beyoğlu’nda adli ve tıbbi denetimden uzak olarak, çalışan 2.000 kadının varlığı tahmin ediliyor.

1879’da, Mişel (Michele) adlı bir hekim ile Dr. Agop Handanyan. Altıncı Da-ire-i Belediye Başkanı Hdouard Blac-que’a, genelevlerin denetim altına alınması, bunları denetleyecek tıbbi heyet ve hastanenin kurulması için bir rapor ile nizamname taslağı hazırladılar. Bu raporda genel sağlığın temininin hükümetin esas görevlerinden biri olduğu belirtiliyordu. Fdouard Blacque da bunları Babıâli’ye sundu. Şûra-yı Devlet’in karan üzerine, 24 Ocak 1295/6 Şubat 1879’dan 1884 yılma kadar beş yıllık deneme süresinden sonra. 14 Şubat 1299/27 Şubat 1884’te “Altıncı Daire-i Belediye Dahilinde Bulunan Bazı Hususi Hanelerin Hidemat-ı Sıhhiyesine Dair Talimatname” yayımlandı. Biri Galata ‘da biri Beyoğlu’nda İki muayenehane ile Altına Daire-i Belediye Nisa Hastanesi açıldı.

Kapitülasyonların kaldırılmasından (8 Eylül 1910 kısa bir süre sonra da, yurt çapında 17 Zilhicce 1333/18 Ekim 1915 tarihli “Emrâz-ı Zühreviyenin Men’-i Sirayeti Hakkında Nizamname” {Takvim-i Vekâyi, no. 2328) ile zührevi hastalıkların yayılmasını önlemek üzere özel bir teşkilat kuruldu. Bu teşkilat, İstanbul’da Polis Müdüriyet-i Umumiyesi’ne bağlandı. Teşkilatın çalışma tarzı ve görevleri ayrı bir talimatname ile belirlendi. Beyoğlu’nda dağınık halde bulunan genelevler sınıflandırılarak belirli sokaklarda toplandı. 1920’de birinci sınıf genelevler Abanoz Sokağına taşındı. Ayrıca civarındaki Kücükyazıcı, Kilit, Lale (bugün Topraklüle), Fıçıcı (bugün Fıçıcı Apti) ve Karnavula (bugün Karakurum) sokaklarında da genelevler vardı. Ancak bu sokaklardaki genelevler 1964 yılından çok önce kapatılmışlardı.

Abanoz Sokağı’nda 1951-1956 yılları arasında ev sayısı 45 e, bu evlerde çalışan kadın sayısı da 500’e ulaşmıştı.

1957-1958 yıllarında İstanbul’un uğradığı yoğun imar değişikliği sırasında Taksim-Aksaray arası araç trafiği bu sokaktan geçirildi. 1960’dan sonra ise kimlik kontrolünü sağlamak için sokağın her iki ucuna duvar Örülerek birer kapı kondu.

25 Şubat 1964 gecesi. II Zührevi Hastalıklar ve fuhuşla Mücadele Komisyonu’nun 17 Ocak 1963 tarihinde almış olduğu kararın Danıştay tarafından tasdik edilmesi üzerine Galata dışında tüm genelevler kapatıldı,

Beyoğlu’nun 45 yıllık mazisi olan kiralık kızlar sokağı Abanoz’daki kadınlar, son günlerini matem günü olarak ilan edip, odalarına ınüşteri almayarak zil zurna sarhoş oluncaya kadar içtiler. Genelev kadınları, Vali Niyazi Akı ve Emniyet Müdürü Haydar Özkın ile Fuhuşla Mücadele Komisyonu’ndan evlerini Sanayi Sitesi arkası, Ihlamur deresi, Paga-bakkal Sokak, Çöplük ya da Aynalıçeşme arkasında açmak için izin istediler. Ancak istekleri uygun görülmedi. Abanoz Sokağı ndaki evlerin kimisi gizli olarak 1974 e kadar çalıştı. Ayrıca Kadillak Nermin (Nazire Nevzat), Beyoğlu Ayva Sokagı’nda Kadın Satış İstasyonu adı altında gizli bir ev açtı, ama uzun ömürlü olmadı. Bugün yeni adıyla Halas Sokağı’ndaki evlerin kimisi konut olarak kullanılmakta kimisi de boş durmaktadır. Dükkânlar ise genellikle kundura levazı-ınatı satmakta, kimisi de değişik amaçlı depo olarak kullanılmaktadır.

TURGUT KUT
 
 
 
 
 
 
 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı