Genel

Eyüp Oyuncakçılığı Hakkında Bilgi

Eyüp oyuncakçılığı nedir, tarihçesi ve özellikleri hakkında bilgi.

Eyüp Oyuncakçılığı Nedir?

Eyüp cami, tekke, türbe ve mezarlıktan yanında oyuncakçılarıyla da tanınır.

Halk arasında çocukları çok sevdiğine inanılan Ebu Eyyub el-Ensari’nin türbesi özellikle okula başlayacak ve sünnet edilecek çocukların getirildiği İstanbul’un en ünlü ziyaret yerlerinden biridir. Bundan dolayı sürekli çocuklarla dolup taşan Eyüp’ te oyuncak yapımının ne zaman başladığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak, İskele Meydanından, Eyüp Sultan Türbesi’ne çıkan yol üzerinde eskiden bir çok oyuncakçı dükkanı bulunduğu, bugün de Oyuncakçı Çıkmazı adıyla anılan sokakta, oyuncak yapanların oturduğu kaynaklardan anlaşılmaktadır.

Eyüp Oyuncakçılığı Tarihi

Evliya Çelebi, Seyahatname ‘de Eyüp oyuncakçılarının 100 dükkanda 105 nefer olarak çalıştıklarını yazar. İstanbul esnafı sayılan Eyüp oyuncakçılarının mimarbaşına bağlı olduklarını, IV. Murad döneminde (1623-1640), Bağdat seferi (1637) nedeniyle düzenlenen esnaf alayında oyuncakçıların arabalar üzerine yapılmış dükkanlarda oyuncaklarını sergileyip taklitler yaparak geçtiklerini belirtir.

Eyüp oyuncakçıları malzeme olarak tahta, deri, teneke ve toprak kullanmışlar, bunları aşı boyası ve sulu boya ile daha çok kırmızı, mavi, yeşil, sarı renklerle boyamışlardır. Bezemeler ise çiçek ve geometrik motifli ya da aynalı üslupta yapılıyordu. Günah sayıldığı için insan biçiminde oyuncaklar yapılmamış, yüzyıllarca biçim ve çeşitlerde de değişiklik olmamıştır.

Geçmişte bilinen zengin oyuncak çeşitlerinden biri de Ahmed Rasim’in yazdığı gibi dünyayı tedirgin ettiğine inanılan kaynanazırıltısıdır. Diğer oyuncak çeşitleri arasında şak şak, hacıyatmaz, cambaz, dönme dolap, salıncak, aynalı beşik, tahta kılıç, kamış tüfek, ipli ok, davul, trampet, tef, darbuka, fırıldak, topaç, leylek, çekirge, kanarya, kaval, kursak düdük, havan, testi ve araba en tanınmış olanlardandır.

Eyüp Oyuncakları

 

Eyüp oyuncakları, Eyüp’teki dükkanlardan başka İstanbul’un diğer semtlerindeki aktar dükkanlarında ve seyyar oyuncakçılar tarafından satılırdı. Külhanbey kılıklı seyyar oyuncakçılar sırtlarında oyuncak sepetleri, trampet çalıp kursak düdükleri öttüre öttüre, tekerleme ve maniler söyleyerek sokakları dolaşıp çocukların peşlerine düşürürlerdi.

19. yy’ın başlarında 25-30 kadar oyuncakçı dükkanı varken bu yüzyılın sonlarında, Eyüp oyuncakları ülkemize gelen Batı’nın fabrika yapımı oyuncakları ile rekabet edememiş, 20. yy’ın başlarında ise çeşitlerini ve ustalarını kaybetmeye başlamıştır.

Ahmed Rasim 1921’de yangınla yok cilan Eyüp Çarşısında bir oyuncakçı dükkanının kaldığını belirtmektedir. 1960’lı yıllara kadar azalarak ve bozularak geleneğini sürdüren Eyüp oyuncakları bu yıllardan sonra yerini plastik oyuncaklara bırakmış; ustalar meslek değiştirmiş, oyuncakçı dükkanları da dinsel eşya satan dükkanlara dönüşmüştür.

Yüzyıllarca çocukların dünyasını süsleyen geleneksel Eyüp oyuncakları, bugün tümüyle kaybolmuştur. Günümüzde Eyüp’te satılan davul, tef, darbuka gibi oyuncaklar ise eski özellikleri pek yansıtmamaktadır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Müzesi koleksiyonunda yer alan 28 parça Eyüp oyuncağı, kaybolan geleneğin bugüne kalmış son örnekleri olarak sergilenmektedir.

İstanbul Oyuncak Müzesi

[box type=”note” align=”” class=”” width=””]Şair ve yazar Sunay Akın tarafından Göztepe’de, kendi ailesine ait tarihi bir köşkte kurulmuş ve 23 Nisan 2005’te ziyaretçilere açılmıştır. Bugün, müzede 2500’e yakın oyuncak sergilenmektedir. Müzenin en eski eserleri arasında 1817 yılından kalma “Keman” adlı eser, 1820 yılından kalma bir bebek, 19. yy.ın ikinci yarısına ait misketler ve yaklaşık yüz yıllık teneke oyuncaklar bulunmaktadır.[/box]

Kaynak: İstanbul Ansiklopedisi, Füsun Kılıç

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı