Genel KültürEdebiyat

Gezi Yazısı Nedir Kısaca Özellikleri

Yurt içinde ve dışında gezilip görülen yerleri, buralarda yapılan gözlemleri ve gezilen yerlerle ilgili izlenimleri anlatan düz yazılara verilen ad.

Gezi yazılarında gezip görülen yerlerin ilgi çekici yanları anlatılır. Okuyucuların daha geniş bilgi sahibi olması için gerekirse karşılaştırmalar yapılır. Her zaman her yerde görülebilecek ayrıntılar yerine, o yere özgü özellikler taşıyan ayrıntılara yer verilir. Kolay anlaşılır ve akıcı bir anlatım kullanılır.

Gezi yazısı yazabilmek için gezi boyunca not tutmak gerekir. Alınan notlar bir araya getirilerek kişisel bir görüş ve yaklaşımla belli bir plana göre yazılmalıdır. Görülenler, duyulanlar, sanatsal bir anlatımla ve gerçeklere dayanılarak anlatılmalı, uydurma olaylara ve düşüncelere yer verilmemelidir.

Gezi yazıları tarih ve coğrafya gibi bilimlerin yardımcı kaynaklarıdır.

En ünlü gezi yazarımız Evliya Çelebi’dir. Asya, Avrupa, Afrika ile Anadolu’nun hemen her yerini gezmiş olan Evliya Çelebi gezi izlenimlerini ünlü Seyahatname adlı yapıtında bir araya getirmiştir. Fikret Otyam, Azra Erhat, Hikmet Feridun Es, Nevzat Üstün, Melih Cevdet Anday, Ahmet Baran, Yılmaz Çetiner, Sadun Bora gezi yazılarıyla ünlü yazarlarımızdan bazılarıdır.

Gezi yazarı, bir yerleri gezip görürken bir taraftan da bu yerlerle ilgili kısa kısa notlar tutmalı, bazı yerlerin fotoğraflarını çekmeli, mümkünse sesli ve görüntülü kayıt yapmak için bir kamera kullanmalı, metin oluşturmaya daha sonra geçmelidir. Yazarın böyle bir tutum takınması, metnin özellikle betimlemelere yer verilen bölümlerinin etkileyici bilgi, gözlem ve izlenimlerle oluşturulmasını kolaylaştıracaktır.

Gezi yazılarında dil birden çok işlevde kullanılabilir: Yazar, bilgilendirme amacıyla nesnel bilgiler verdiği bölümlerde dili göndergesel işlevde; tanıttığı yerle ilgili duygu ve heyecanlarını dile getirdiği bölümlerde heyecana bağlı işlevde; okuyucuda tepki ve davranış değişikliği yaratmayı amaçladığı, söz gelimi okuyucuların oraya gitmelerini, orada bazı şeyler yapmalarını istediği bölümlerde alıcıyı harekete geçirme işlevinde kullanır. Yazar, temelde öğretici bir tür olan gezi yazısının bazı bölümlerinde çağrışım gücü yüksek kelimelerden ve edebî sanatlardan yararlanarak dili şiirsel işlevde de kullanabilir