Halk Bilimi

Harput'ta Supha Günleri ve Haleat Dağıtımı

Gerdek gecesini takip eden güne SUPHA günü denilir. Şimdi sizlere, bu günün de hususiyetlerinden azıcık söz açalım. Sabahın erken saatlerinden itibaren Düğün evinde bütün temizlikler yapılmış.. Varsa büyük ana, büyük baba, ana, baba ve saire.. Bunlar toplu olarak bir odada otururlarken Güveği ile Gelin bu odaya girer, sırasiyle büyüklerin ellerini öperler.. Güveği aynı kıyafetle, Gelin ise geniş ve etrafı el işi işlemelerle süslü bir namazlık başında.. Bu beyaz örtünün altından Gelinin ancak burnu, kaşları ve gözleri gözükebiliyor. Bu şekilde bü yüklerin elleri öpüldükten sonra mahcup bir eda ile tekrar odadan çıkar, kendi odasına gider.
Tam bu sıralarda kız evinden, hizmetçilerin başlarında sinilerle «Sabahlık» denilen yemekler gelir ki, bunların da ayrıca bir hususiyeti vardır. Tepsilerde kızarmış kuzular veya Kaburgalar, Baklavalar.. Yağlı Çörekler.. Sütlü Tandır ekmekleri.. Bu yemeklerle beraber, kız evi ailesinin her birinden ayrı ayrı hediyeler gelir ki, bunların en aşağısı madenî bir altındır. Bunları, kız evinin yakınlarından bir kadın getirir. Oğlan evinde de, gerek bu kadına ve gerekse yemekleri taşıyanlara ayrı ayrı bahşişler verilir. Sonra Güveği de dahil evin bütün erkekleri dışarı iş ve güçlerinin başına giderlerdi. Şimdi kadınlar arasında Supha gününün hazırlıkları başlar, her şeyden evvel Geline, en kıymetli ve süslü elbiselerinden birisi giydirilir ve bütün zinet altınları ve mücevheratı da takılır.. Bilhassa Damadın o gece «Yüzgörümlüğü» olarak verdiği hediye bariz bir yere takılır, diğer ev hanımları da yeni elbiselerini giymek ve mücevherlerini takmak suretiyle bezenirler. Supha gününe, kız evi ve oğlan evi ailelerinden başka akraba ve konu komşu kadınları ve dışarıdan da bir çok ziyaretçiler «Gelin Görme» ye gelebilirlerdi. Bu misafirleri, çifte çifte Tefçiler çalarak karşılar, harem tarafının en büyük bir odasında veya sofasında toplanılır. Bu sıra önlerinde Tefçiler çalarak Gelin ve sağdıç yan yana içeri girenler.. Sağdıç Gelini, bütün misafirlerle görüştürür.. Büyüklerin elleri, küçüklerin yüzleri öpülür.. Sonra odanın bir tarafında yer alır ve ayakta dururlar.. Taki, misafirler arasında en yaşlı ve en hatırı sayılır bir hanım, oturmalarına müsaade etsin. Şimdi eğlentiler başlamıştır, oyuna en evvel kaynana kaldırılır.. Teflerin sesi- Türkü ve Mayaların ahengi etrafa yayılır, herkesi neş’elendirir ve oynatır. Misafirler, o günü için Geline ayrı ayrı ve kıymetli hediyeler getirmişlerdir, bu hediyeler fırsat düştükçe Geline verilir. Eğlenti akşama doğru sona erer.
Şimdi bu günden sonra birbirini takip eden usul ve âdetleri de sıralıyalım: Üç gün sonra Güveği, kayın baba, kayın validesinin ellerini öpmeye gider, bu el öpme merasiminde, kayın baba ve kayın valide tarafından Güveğiye hediyeler verilir. Gelin, ne Supha gününde ve ne de ondan sonraki günlerde ev halkı ile görüşüp konuşmaz.. Hariçten bir kimse bu olaya muttali olursa, Gelinin mutlak surette dilsiz olduğuna inanır, halbuki mesele öyle değil.. Gelinin, ev halkı ile görüşüp konuşması için Kayın baba, Kayın valide tarafından geline hediyeler verilmesi lâzımdır, Gelin hediyeleri aldıktan sonra dili açılır ve Bülbül gibi konuşmaya başlar.
HALE AT DAĞITMA :
Düğünden bir kaç gün sonra Haleat dağıtmak üzere kızın annesi ve yakınları, oğlan evine davet edilirler. Gelinin getirdiği Cehiz arasındaki sandığı açılır, bu sandığın içindeki eşyadan, bütün oğlan evi aile fertlerine, sonra akraba, dost ve yakınlarına hediyeler ayrıldığı gibi, Geline hediye getirenlere de bohça bohça hediyeler hazırlanır ve gönderilir. Bu bohçalar, kimlere gönderilmiş ise götürenlere Bohçanın kıymetine göre bahşişler verilir. Her bohçanın içinde erkekler için bir kat iç çamaşırı ki, beyaz patiskadan veya ağartılmış ince yerli bezlerinden mamûl don, gömlek.. Canfes veya Mantin yanlan zürafalı tütün, saat ve para kiseleri.. Havlular.. Peşkirler.. Kadınlar için de Mabrum denilen veya ipek hint bezlerinden mamûl gömlekler.. Oyalı yazmalar.. İşlemeli tülbentler.. İpek Kırapler.. Geline en ağır hediye verenlerin bohçalarına da, bu saydıklarımdan başka birer top ipekli çitare veya yerli fabrika kumaşları da konulurdu.
GELİN HAMAMLARI. GELİN ZİYARETLERİ
Düğünden bir hafta on gün sonra da Gelin hamamı yapılır. Hamama evvelâ, kız evi, sonra yakın akraba, dost ve yakın komşular davet edilirler ve hangi hamama gelecekleri evvelden tesbit edilerek kendilerine bildirilir. O gün, eğer davetliler çoksa, sabahdan akşama, değilse öğleden akşama kadar hamam, Düğün sahipleri tarafından kiralanır ve hamama bunlardan başka müşteri alınmaz. Kadın misafirler, muayyen gün ve saatte hamama gelince: Tefçiler ve Düğün sahipleri tarafından karşılanırlar.. Bütün misafirlere, yıkanmak için ikram olarak birer kalıp sabun dağıtılır.. Gelin, evinden gelip de elbiselerini çıkardıktan sonra, Natırların kolları arasında dış göbek taşma getirildiği zaman, bütün misafirler de burada toplanırlar.. Tefçiler çalmaya, çağırmaya başlayınca bir alay hâlinde Gelini aralarına alarak Iç hamama girerler.. Herkes yerlerini almış yıkanırken misafirlere yaz ise çeşitli meyveler, kış ise kuru ve tatlı yemişler ikram edilir. Bu merasim de akşamlara kadar devam eder.. Düğün evi ilgilileri tarafından hamamcıya ve natırlara nol bol bahşişler verilir. Hamamdan sonra evli evine, köylü köyüne!…
Gelin, hamamdan çıkdıktan sonra doğruca Baba ve Anne evine götürülür. Damat da oraya gider, orada bir kaç gün misafir olarak kalırlar.
Bu saatten sonra da «Gelin Gezdirme, merasimi başlar. Oğlan evine mensup 5 – 6 kadın. Geline her gün başka başka elbiseler giydirilmek suretiyle Düğüne gelenlerin ve bilhassa hediye getirenlerin evlerini dolaşır v Gelini gezdirirler. Düğüne gelenler, bu ziyareti mutlak surette beklerlerdi, bu gezintiler de haftalarca, hattâ aylarca devam edip giderdi.

Kaynak: İshak Sunguroğlu- Harput Yollarında

 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı