DerlemelerGeleneksel Meslekler

Iğdır’da Yorgancılık (Iğdır’da Yorgancılık Mesleği)

Iğdır’da Yorgancılık ile ilgili olarak Süleyman Nadir’den derlenen bilgiler. Iğdır’da Yorgancılık Mesleği hakkında bilgiler.

  • Derleyen: Mehtap Al
  • Derleme yeri ve tarihi: Iğdır, 10.02.2004
  • Kaynak kişi: Süleyman Nadir, 1954 Trabzon doğumlu, ilkokul mezunu, yorgancı.
  • Mesleği kaç yıldır yaptığı: 37 yıldır yapmaktadır. 14 senedir İğdır’dadır.
  • Mesleği kimden öğrendiği: Babasından öğrenmiştir.

Iğdır yöresinde yorgan yapımı halen devam etmekte ve bu yorganlar yöre halkı tarafından günümüzde de kullanılmaktadır. Sadece yorgancılık işini yapan ve bu yolla para kazanan ustalar dışında, ev hanımları da evlerinde yorgan yapımıyla uğraşmaktadır. Bu geleneği devam ettiren birçok insanın evinde gösterişli ve birbirinden güzel el yapımı yorganlar bulunmaktadır. Bunların bir kısmı ev halkı tarafından kullanılmış, bir kısmı da kızlarının çeyizi için itina ile saklanmıştır. Fakat yorgan yapmayı bilmeyen kişiler de doğal olarak bu mesleği yapan ustalara başvurmakta ve sipariş üzerine model beğenerek diktirmektedirler. Bunun yanında yine bir çok kişi bu el yapımı yorganlar yerine fabrika yapımı ürünleri tercih etmektedir. Her şeye rağmen el emeği, göz nuru bu yorganların yöre için ayrı bir yeri ve önemi vardır.

Yorgancılıkta Kullanılan Araçlar

  • Elyaf, Pamuk ya da Yün: Yorganın içine koymak için kullanılır.
  • Mitil: Astarı veya kumaşı dikilmeden önce yorganın iç bezi de denilen bir kaplama şeklidir. Bunun için basma bezler ya da beyaz kumaş kullanılır.
  • Sopa: Ayva veya kızılcık ağacından yapılmış, 1 metre boyunda ve parmak kalınlığında olan bir tür çubuktur. Yünü açıp yorganın her tarafına yayılmasını sağlayan ve yorganı sağa sola çevirme işine yarayan bir araçtır.
  • Kâğıt Modeller: Bunlardan faydalanılarak yorganın üzerine model çizilip dikilir. Bunlar ağır modeller veya basit modeller olabilir.
  • İplik: Yorganın dikiminde naylon iplik veya normal bobin iplikten yararlanılır.
  • Tezgâh: Naylon muşamba ile kaplı olan ve yorganın sağa, sola normal çevrilip düzgün bir şekilde dikilmesine yardımcı olan yorgan dikim yeridir.

Bunların haricinde astar veya kumaş, iğne (boyu 5 cm) cetvel ve dikiş makinesinden yararlanılır.

Yapım Aşamaları

Yorganın yapımı için 3-5 kilo elyaf ya da pamuk yün, astar veya kumaş kullanılmaktadır. Yorganın içine, yün ya da elyaf sopa yardımıyla yayılır. Yorganın yüzü kumaş olabilir veya altlı üstlü mitil de olabilir. Daha sonra ufak bir teğil atılıp, naylon veya yuvarlak bobin iplik ile dikilmeye başlanır. Üzerine model çizilir. Mitil yorganların dikişleri daha basittir ve daha ucuzdur.

Yorganı yaparken naylon muşamba ile kaplı bir tezgah gereklidir. Çünkü naylon muşambanın üzerinde yorgan sağa-sola çevrilip düzgün bir şekilde dikilebilir. Eğer halının üzerinde dikilirse yorgan kaymaz, pot gelir. Altı yani astarı fazla gider.

Usta tezgâhta oturup yorganı dizinin üzerine alarak, sopa yardımıyla da yorganı sağa-sola çevirerek diker. Yorgancıda, yatak örtüsü, perde, yastık, koltuk örtüsü, çekyat örtüsü gibi diğer eşyalar da yapılmaktadır.

Meslekle İlgili Sorunlar

Yorgancılık mesleği hakkında görüşme yapılan usta, yaptığı işin doğuda ve batıda farklı olduğunu, imkânların kısıtlı olduğunu, emeğinin karşılığını alamadığını, daha önceden İstanbul ve Ankara’da çalıştığı için oralarda daha iyi imkânların olduğunu, çalıştığı mekânın yetersiz olduğunu vb. sorunlarını dile getirmiştir. Bunun yanında yaptığı ürünlerden alıcıların her zaman memnun kaldığını da eklemiştir.

Günümüzde yorgancılık ve onu yaşatan yorgancılar giderek azalmaktadır. Teknolojik ilerlemeler, yaşam biçimindeki ve beklentilerdeki değişiklikler, seri olarak üretilen hazır yatak ve yorganların daha çok kullanılması el yapımı yorganların ortadan kalkmaya başlamasının sebeplerindendir.

Gazi Üniversitesi Türk Halkbilimi Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları  Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Meslekler Kitabı, ( M. Öcal Oğuz, Emine Aydoğan, Nilgül Aytuzlar, Tuba Saltık Özkan

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir