Kültür

İstanbul Baharatçıları Hakkında Bilgi

İstanbul Baharatçıları ve  Baharat Dükkanları Hakkında Bilgi

Baharat, yemeklerin ve bazı yiyeceklerin tadını, çeşnisini, kokusunu değiştirmek, hazmını çabuk ve kolay hale getirmek amacıyla kullanılır, bitkilerin kök, gövde kabuğu, soğan, çiçek, tepecik, meyve, tohum ya da yaprak gibi bölümlerinin kurutulmasıyla elde edilir. Bu maddelerin pek çoğu İstanbul’a Hindistan’dan ve Uzakdoğu’dan gelirdi.

İlaç, kutsal ve merhem hazırlanmasında kullanıldığı gibi afrodizyak olarak da kullanılan baharat, dinsel törenlerde rahiplerin yararlandığı maddeler arasında da yer almış, bazılarından da adak olarak yararlanılmıştır.

7. yy’a kadar Bizans İmparatorluğu, Hindistan’dan ve Uzakdoğu’dan gelen her türlü baharatın toplandığı limanların çoğunu sınırlan İçinde bulundurduğundan temininde herhangi bir güçlükle karşılaşılmıyordu. Daha sonraki yüzyıllarda Konstantinopolis’e baharatın, kuzeyden Trabzon, güneyden ise Dimyat (Mısır) yoluyla ulaştığı biliniyor. 627’de İran seferine çıkan Herakleios (hd 610-641), Deşigerd’deki hükümdar sarayını zapt ettiğinde, ele geçen ganimet arasında biber, zencefil, sarısabır otu da zikredilmiştir.

10. yy’da Arap tacirlerin Bizans İmparatorluğu’nun çeşitli limanlarına karanfil, sarısabır, kara ve sarı helilenin yanısıra o zamana kadar pek bilinmeyen hindistancevizini de taşıdıkları biliniyor. 13. yy’da Çin’den getirilen baharat arasında biber, kakule ve havlıcan kökü de bulunuyordu. Büyük gezgin Marco Polo’nun ailesi de 1250’lerde Konstantinopolis’e gelmiş, Galata’da bir ticarethane açarak kürk ve baharat ticaretine başlamışlardır. Marco Polo Seyahatnamesinde de Ortadoğu ve Uzakdoğu ile ilgili bilgiler verilirken baharat, ve baharatçılık konusuna da değinilmiştir.

Konstantinopolis’e baharat sevk eden ülkeler arasında pelin ve ravent üreten Rusya da vardı. 14. yy’da Konstantinopolis’e baharatın en çok Trabzon üzerinden geldiği biliniyor. Daha sonra baharat pazarına Magosa (Kıbrıs) ve İskenderiye’nin de (Mısır) katıldığı görülmektedir.

İstanbul’un fethiyle birlikte şehirdeki esnafa fazla dokunulmamış, bu arada baharatçılar da eski faaliyetlerini devam ettirmişlerdir. Bizans döneminde baharat ticaretini elinde bulundurduğu bilinen üç ailenin fetihten sonra da bu işe devam ettikleri sanılıyor.

Osmanlı döneminde İstanbul’da toptan baharat ticareti yapanlar Büyük Valide Hanı. Vezir Hanı gibi merkezlerde yerleşmişlerdi. Perakendeciler ise Bizans döneminde olduğu gibi Mese (Divanyolu) üzerindeydi. Daha sonra yapımı 1664’te tamamlanan Yeni Cami Külliyesi içinde yer alan ve bir zamanlar Yeni Çarşı diye de anılmış olan Mısır Çarşısındaki dükkânlara taşındılar.

İstanbul’un değişik semtlerinde de baharatçı dükkânları vardı. Mısır Çarşısı esnafı genellikle aktar-baharatçı sayılırdı. Bu çarşıda ticaretle uğraşan aktarlar aynı zamanda baharat da satarlardı. Evliya Çelebi bu gerçeği kendi döneminde de gördüğünden Seyahatname de baharatçıları ayrı bir esnaf olarak değerlendirmemiş 3.500 geçen aktarlar içerisinde zikretmiş olmalıdır.

İstanbul halkı, güvenilir ve taze olması bakımından Mısır Çarşısı esnafından alışveriş yapar, ihtiyacını buradan temin ederdi. Ayrıca haftanın yedi gününde İstanbul’un her yerinde açılan semt pazarlarında tezgâh kuran seyyar baharatçılar da vardı. Günümüzde gerek Mısır Çarşısı, gerek seyyar pazar esnafı ve gerekse semt aralarında açılmış olan küçük baharatçı dükkânları halkın ihtiyacını karşılamaktadır. Ayrıca bakkal ve marketlerde küçük paketler halinde hazırlanmış baharat da bulunmakladır.
 
 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı