Bilgi Dünyası

Kendir Nedir? Kendir Nerede Yetişir, Ne İşe Yarar

Kendir nedir? Kendir nerede yetişir, özellikleri nelerdir, kenevir ile arasındaki fark nedir, kendir nerede kullanılır 
Kendir; Kendirgiller familyasından, lif ve tohum elde etmek amacıyla yetiştirilen bir endüstri bitkisi. Dünyada tarımı yapılan bitkilerin en eskilerinden biridir. Mö 1500 yılında ön Asya’da kendir yetiştirildiği bilinmektedir. Ayrıca Herodot, Mö 450 yılında kendir liflerinden yararlandığından ve narkotik değerinden söz etmektedir.
Kendir, boyu 1-3 m kadar olan, bir yıllık, otsu bir bitkidir. Yaprakları uzun saplı, 7-9 parçalı, parçalar dişli kenarlıdır. İki evcikli olan bu bitkide erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı bitkilerde bulunur. Dişi çiçekler, her braktenin koltuğunda bir çiçek olmak üzere, küçük ve sık kümeler halindedir. Erkek çiçekler ise bileşik salkım durumundadır. Çiçek örtü yaprakları belirsiz ve küçüktür. Meyve açık gri renklidir. Kendirin anayurdu Doğu ve Orta Asya’dır. 
Bu bitkiden birkaç şekilde istifade edilmektedir. Gövdesinin kabuk kısmından dokumacılıkta, halat ve sicim yapımında kullanılan, kendir veya kenevir adı verilen lif, yem ve boya sanayiinde kullanılan tohum elde edilir. Ayrıca, özellikle Hint kenevirinin dişi çiçeklerini taşıyan çiçek durumları ile yüksek yapraklan esrar hazırlamakta kullanılır. Reçineli ve yapışkan olan bu durumlar toz edilip yoğurulduğu zaman esrar adı verilen kütleyi verir. Esrar, uyutucu, uyuşturucu ve alışkanlık yapan bir maddedir. Etken maddesi tetrahidrokannabinol olan bu maddenin kullanılması sağlık açısından çok zararlıdır. Bu nedenle esrarın elde edilmesi, ticaretinin yapılması ve kullanılması kanunen yasaktır. Bunun için Hint kenevirinin her yerde ekilmesine izin verilmez. Bugün dünyada kendir tarımı yapan ülkelerin başında Rusya, Hindistan, Yugoslavya, Macaristan, Çin, Romanya ve Polonya gelmekte, yurdumuzda da ekilmektedir.Kendir ekimi yapılan başlıca illerimiz Kastamonu, Çorum, Amasya, Burdur ve Urfa’dır.
Kendir, ilkbaharda ekilir. Bitkisinin erkek ve dişileri ayrı ayrı olduğundan bunların olgunlaşma zamanı da farklıdır. Genel olarak erkek bitkiler, tozlaşmadan 5-10 gün,dişi bitkiler ise 20-35 gün sonra olgunlaşırlar. Olgunlaşma yaprakların alttan yukarıya doğru dökülmeye, sapların sararmaya başlaması ile kendini gösterir.
Hasat, alışkanlık ve iş gücünün durumuna göre elle veya makine ile yapılır. Hasatta amaç, lif elde etmek ise, tozlaşmadan sonra erkek ve dişi bitkiler birlikte kesilir. Tohum elde etmek amacıyla yapılan hasatlarda dişi bitkilerin tohumları olgunlaşınca dişi ve erkek bitkilerle birlikte hasat edilir.
Hasat edilen bitkiler, kurutulmak üzere, düzgün bir şekilde tarla yüzeyine serilir. Birkaç gün kuruduktan sonra demetler yapılarak bağlanır ve liflerinin ayrılacağı yerlere taşınır.
Kendir saplarından liflerin elde edilmesi mekaniksel veya havuzlama metotları ile yapılır. Mekanik metotla lif elde etmek için makinelerde kırılması gerekmektedir. Ancak, bu yolla elde edilen lifler sert tutumlu olduğu için pek makbul sayılmaz ve bu metot pek kullanılmaz. Lif elde edilmesi daha çok havuzlama metoduyla yapılır. Bu usulde saplar 3-5 gün özel havuzlarda suya yatırılır. Böyleye yumuşayan lifler elle soyulur veya tahta bıçaklarla dövülür ve yüksek bir yerden sarkıtılarak çırpılır. Çırpma işini yapan basit veya fabrikasyon halinde makineler vardır. Bu işlem sonunda lifler, temiz bir şekilde ayrılmış olur. Sonra, tarama işlemi yapılarak tutam tutam kangallar halinde bağlanır. Fabrikalarda veya tezgahlarda tarama, çekme ve burma gibi işlemlerden geçirilerek iplik haline getirilir. Kendir iplikleri daha çok urgan, halat, sicim, çuval ve kaba kumaşlar yapımında kullanılır. Kastamonu’ nun Taşköprü ilçesinde kendir iplerini işleyen bir fabrika kurulmuştur.
Lifi ayrıldıktan sonra arta kalan kendir sapları, selüloz bakımından oldukça zengindir. Bu nedenle kağıt ve selüloz endüstrisinde ham madde olarak ta kullanılmaktadır.
Kendir tohumları % 30-35 oranında sabit yağ içerir. Bu yağ, yarı kuruyan yağlardan olduğu için bezir, vernik ve yağlı boya imalinde kullanılır ve yeşil Arap sabunu yapımında da değerlendirilir. Tohumların yağı çıkarıldıktan sonra kalan küspesi hayvan besiciliğinde kullanılır. Tohumlarda uyuşturucu ve keyif verici bileşikler bulunmamaktadır. Kuş yemi olarak çok kullanılır.

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı