Bilgi Dünyası

Ketenin Özellikleri Nelerdir?

Ketenin özellikleri nelerdir? Keten nasıl yetişir, nerelerde kullanılır, çeşitleri nelerdir. Keten bitkisinin özellikleri hakkında bilgi
Ketengiller familyasından lifleri dokumacılıkta kullanılan, mavi çiçekli, bir yıllık bitki.
Keten cinsinin yeryüzünde 200 kadar türü bulunmaktadır. Ancak, bunlar arasında lif ve tohum verimi yönünden ticari ve ekonomik önem taşıyanı Linum usitatissimum türüdür. Bu türün gövdesinin liflerinden tekstil, tohumlarından elde edilen yağdan da boya sanayinde yararlanılmaktadır.
Haziran temmuz aylarında çiçek açan, 30-120 cm boyunda, tek yıllık bir bitkidir. Yaprakları sarmal dizilişli, 1-4 cm uzunlukta, basit, şerit şeklindedir. Çiçekleri açık mavi renklidir. Sabah açar, öğleden sonra dökülürler. Çiçek organları sayısı 5’li, meyve 5 gözlü, 10 tohumlu bir kapsüllüdür. Tohumlar, 4-6 mm boyunda, yumurta biçiminde, yassı, parlak, kırmızım trak esmer renkli, kokusuz ve yağlıdır. Tohumlar % 45-50 oranında sabit yağ içerir. Bitkinin gövdesinde bulunan uzun sklerenkima hücrelerinden lif olarak yararlanılır.
Keten bitkisi lifi ve tohumları için yetiştirilir. Bu nedenle bitkinin lif ve tohum elde etmek amacıyla yetiştirilen formları farklıdır. Lifi için ekilen keten çeşidi lif bitkileri arasında en eski tarihe sahiptir. Rusya ve Avrupa’da çok eskiden beri ekilmektedir. Asya’da MÖ önce 400 yıllarında keten kültürünün yapıldığı ve liflerinin kullanıldığı bilinmektedir. Aynı şekilde Mısır ve Mezopotamya’da da yetiştirilen en eski kültür bitkileri arasında keten de görülmektedir. Eski Mısır’da mumya bezlerinin ketenden dokunduğu bilinmektedir.
Keten ekimi eskiden kişisel ihtiyaçlar için ancak ev ve bahçelerde yapılırdı. O zamanlar üretim az olduğu için ketenli dokumaları sadece asil sayılan belli sınıftan, aileler giyerlerdi. Daha sonra keten tarımı genişlemiştir. Ancak pamuk tarımının gelişmesi ve pamuğun ketene rakip olarak ortaya çıkması, keten ziraatının yeniden daralmasına etken olmuştur. Suni ve sentetik lif üretiminin gelişmesi de keten üretimi ve ketenli dokuma sanayinin olumsuz yönde etkilemiştir. Çünkü sentetik lifler tekstil sanayinde artan bir- hızla kullanılmaktadır. Ancak, sentetik lifli dokumalar hiçbir zaman doğal lifli kumaşların yerini tutmamaktadır.
Dünya lif keteni ekim alanlarında son yıllarda daralma olmakla beraber, birim alandan elde edilen ürünün artması lif üretim inde azalmayı önlemiştir. Bugün, dünyada keten yetiştirilen başlıca ülkeler, Rusya, Polonya, Çekoslovakya, Fransa, Belçika ve Hollanda’dır. Karadeniz, Marmara, Ege ve İç Anadolu’ nun bazı kesimlerinde keten üretimi yapılmaktadır. Ancak, dünya ketenciliğinde yurdumuzun yeri, önlerde değil-
Lif ketenlerinde bitkiler, 90-120 cm kadar boylanır. Tohumluk ketenlerde ise boylar daha kısadır. Ayrıca lif ketenleri, ince ve nazik bir yapıya sahiptir. Buna karşılık tohum ketenleri kalın ve çok dallıdır. Lif ketenlerinde dallanma makbul sayılmaz.
Lif ve tohum ketenlerinde hasat dönemi ve şekli farklıdır. Lif ketenlerinin hasadı keten saplarının sararmaya başlamasıyla yapılır. Bu dönemde alt yapraklar, dökülmeye başlamış, kapsül renkleri sararmaya yüz tutmuştur. Bu zamanda lif verimi yüksek, tohumun yağ verimi ise düşüktür. Lif ketenleri kökleri ile sökülmek suretiyle hasat edilir. Lif ketenlerini biçmek doğru değildir. Çünkü sapın bir kısmı anızda kalacağından o kısımda ki lif ziyan edilmiş olur. Bunun için tarladaki bitkiler tutam tutam çekilerek kökleri ile birlikte topraktan çıkarılır ve bitkiler demetler halinde tarlanın yüzeyine serilir. Kuruyan saplar demetler halinde bağlan ır. Sonra liflerin ayrılacağı yere götürülür.
Keten saplarından liflerin ayrılması mekaniksel ve havuzlama metotları ile yapılmaktadır. Mekaniksel metotta esas, sapları kırmak veya ezmek sureti ile liflerin odunlu kısımlardan ayrılmasıdır. Bu metot hem ucuz, hem de zaman kazandırır. Fakat bu yolla elde edilen lifler, sert ve dayanıksız olur.
Havuzlama metodunun esası ise sapları suya yatırmak ve yumuşatmaktır. Bu da değişik tekniklerle yapılır.
1) Keten sapları nemli yerlerde uzunlamasına toprağa serilir. Böylece birkaç hafta bırakılır. Ancak, bu usulde ortamda ketenlerin yumuşamasını sağlayacak oranda nem olmalıdır.
2) Saplar doğrudan nehir veya havuz suyuna yatırılır. Bu usulün süresi bir kaç gündür. Zamandan kazandırır.
Bu usullerle lifleri yumuşatılan ketenler ağaç makaslarla dövülür ve çırpılarak odunlarından temizlenir. Sonra tarama ve fırçalama işlemlerine tabi tutularak eğrilmeye elverişli hale getirilir. Bu duruma gelen lifler, demetler halinde iki ucu parmağa dolanarak büküldükten sonra kendi üzerine düğümlenir ve böylece eğrileceği zamana kadar dağılmadan muhafaza edilir. Keten lifleri tekstil sanayinde kullanılmaktadır.
Tohum elde etmek amacıyla ekilmiş olan ketenlerin hasadı lif keteni gibi kökünden sökülerek veya orak ve makine ile biçilmek suretiyle yapılabilir. Biçilen saplar, bir süre tarlada kurutulur. Sonra demetler halinde bağlanır ve harman yerine götürülür. Kapsüller, saplardan taranarak ayrılır. Sonra savrularak tohumlar temizlenir.
Keten tohumlarının bileşiminde müsilaj ve sabit yağ bulunur. Bu tohumlar, içerdikleri müsilaj nedeniyle veteriner hekimlikte mekanik müshil olarak ve lapa halinde de yumuşatıcı, ağrı azaltıcı olarak kullanılır. Çünkü, müsilaj su alarak bağırsakta şişme özelliğine sahiptir. Keten tohumlarından elde edilen yağa bezir yağı adı verilir. Bu yağ, tohumların kavrulduktan sonra öğütülüp sıkılmasıyla elde edilir. Kızılımsı-esmer renkli, özel kokulu ve havada kolay kuruyan bir yağ olması nedeniyle, başlıca boya sanayinde ayrıca, yara ve yanık tedavisinde de kullanılmaktadır.
Büyük Kültür Ansiklopedisi 7 Cilt Sayfa 2638

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı