Kültür

Meddahlık Nedir

MEDDAHLIK

Denebilir ki bir gösterim niteliğinde dramatik hikaye anlatmak özellikle İslam ülkelerinde hem tarihçe çok eskidir hem de çok yaygındır. Meddahın yanısıra “kıssahan”, “nakkal”, “bakşi”, “risaleci”, “ravi” vb sözcükler kullanılmıştır.

Meddahlık tek kişinin gösterimidir.

Bir yanda hikâyesini epik biçimde üçüncü kişide anlatırken, bir yandan da hikâyenin kişilerini onlardan beklenecek şive söyleyişleriyle konuşturur. Yalnız Acem, Anadolulu, Çerkez, Arnavut, Yahudi gibi çeşitli kişileri değil, çeşitli hayvan ve doğa seslerini de çıkarırlardı.
Meddahın iki aracı vardı, biri boynuna doladığı veya omzuna astığı mendili, diğeri de elindeki sopası. Bu ikincisi ile döşemeye vurarak gösterimin başladığını ya da kapıya vurulduğunu belirtir, kimi kez kullanıma göre tüfek, baston gibi nesnelerin yerini tutardı. Mendille terini siler, kişilerden birinin elindeki mendil olarak kullandığı gibi başına koyup çeşitli başlıkları yapardı.
Meddahlık en çok İstanbul’da gelişmiştir. Karagöz, ortaoyunu, cambazlık, hokkabazlık, tiyatro ile ilgili sokak adları olduğu gibi meddahlıkla ilgili sokak adları da vardı. Günümüze kalan iki sokak adından biri Beşiktaş’ta Meddah İsmet Sokağı, öteki Millet Caddesi’ne yakın Hikayeci Sokağıdır. Evliya Çelebi’ye göre 17. yüzyılın ortalarındaki İstanbul’da meddahların sayısı 80’di. Esnaf alaylarında bunlar sedye üzerinde ellerinde çevgân, bellerinde hikâye dergileri olmak üzere geçerlerdi. Evliya Çelebi bir çeşit meddah sayılabilecek mukallitlerin sayısının ise 500 olduğunu yazar.
Meddahların hikâye dağarlarına gelince bunlar arasında Antarname, Hamzaname, Şehname, Binbir Gece Masalları gibi zincirleme hikâyelerin yanısıra İstanbul’a özgü Hançerli Hanım Hikâyesin), Tayyarzade Hikâyesi, Letâifname gibi hikâye kaynakları bulunmaktadır. Ayrıca meddahların kendilerinin yarattıkları ve başkahraman olarak kendilerini koydukları hikâyeler de vardır; örneğin 17. yy meddahlarından Tıfli’nin hikâyeleri gibi. I. Bayezid (Yıldırım) döneminden (13891402) günümüze kadar pek çok meddah adı biliyoruz. Bunlar arasında şunları sayabiliriz; 16. yy’da Meddah Eğlence. Lalin Kaba adıyla bilinen Bursalı Mustafa Baba, Derviş Hasan; 17. yy’da Kurbâni Ali Hamza, Meddah Şerif Çelebi, Tıfli Ahmed Çelebi; 18. yy’da Şermi Seyyid Mehmed Çelebi. Sandalcı Halil Ağa. Şekerci Salih Efendi, Meddah Hasan Ağa. Meddah Madih Efendi; 19. yy’da Meddah Sadık Efendi, Meddah Emin Efendi, Kız Ahmed, Camcı İsmail, Çadri Süruri, İsmet, Aşkî, Lüleci Mehmed vb.
 
 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı