Türk BüyükleriGenel Kültür

Saba Melikesi Belkıs Kimdir? Hikayesi

Belkıs ( Saba Melikesi ) olarak da bilinir. Kitabı Mukaddes’te, Kuran” da ve Anadolu folklorunda sözü edilen efsanevi Seba ülkesinin kraliçesi.

Hristiyan İnancında Belkıs Kimdir?

Kitabı Mukaddes’ te  anlatılan biçimiyle Saba melikesi Belkıs. Hz Süleyman’ın ününü işiterek Kudüs’e gider. Amacı onunla konuşmak ve güç sorulur yönelterek peygamberliğini sınamaktır. Değerli armağanlarla Süleyman’ın yanına gelen Belkıs soruların tümüne doğru yanıtlar alır; onun hikmetlerine, görkemli sarayına hayran olur. Kendisine verilen armağanlarla birlikte ülkesine döner. Kitabı Mukaddeste yer alan bu öykü Yahudiler ve Hıristiyanlar arasında yayılmış, çeşitli söylencelere yol açmıştır. Yahudiler arasında Süleyman’la Belkıs’ın evlendiği İnancına rastlanılır. Bazı dinsel ve folklorik Yahudi kaynaklarında Saba melikesi Belkıs, Etiyopyalı bir kraliçe olarak tanıtılır. Bu kaynakların etkisiyle Etiyopyalı Hıristiyanlar da Saba melikesi ile ilgili efsaneyi kabul ederek, kendi hükümdar soylarının. Süleyman’la Makeda adını verdikleri Belkıs’ın evlenmesiyle doğan I. Menelik’ten geldiğine inanırlar.

İslamiyet’te Belkıs Kimdir?  

Kuran’dan (Neml ve Sebe sureleri) Belkıs adı anılmadan Hz Süleyman’la Seba melikesi arasındaki ilişkiden söz edilir. Bu surelerdeki bilgilere ve başka İslam kaynaklarına göre efsanevi bir kuş olan Hüdhüd. Hz. Süleyman’a Seba ülkesinden haberler getirir. Burada bir kadının hükümdarlık ettiğini, büyük bir tahtı bulunduğunu, kendisinin ve kavminin güneşe taptığını bildirir. Hz. Süleyman, Saba melikesine Hüdhüd’le bir mektup göndererek kendisini ve kavmini Allah’a inanmaya çağırır. Melike bu öneriyi benimsememekle birlikte bir elçiyle Hz. Süleyman’a armağanlar gönderir Hz. Süleyman bunları kabul etmez ve Seba ülkesi üzerine yürümek için hazırlanır. Bunu duyan melike, Süleyman İle görüşmeye karar verir. Henüz, yola çıkmadan, Hz. Süleyman’ın veziri Âsaf bin Berhiya melikenin Seba’daki tahtını peygamberin yanına getirir. Hz. Süleyman, huzuruna gelen melikeyi tabanı cam döşeli bir salonda kabul eder. Seba melikesi, Hz. Süleyman’ın önceden düşündüğü gibi, yeri su kaplı sanarak eteklerini toplar. Bununla kendisine gerçekle gerçek olmayan arasındaki farkı kavrayamadığı anlatılmak istenmiştir. Ayrıca tahtının da orada olduğunu görünce Hz. Süleyman’a İman eder, onun yanında kalır.

Belkıs’ın adı, kişiliği ve ülkesiyle ilgili birçok söylence ortaya çıkmıştır. Araştırmalar bu söylencelerin Asur, Yahudi, İran, Hint ve Etiyopya kaynaklarından beslendiğini ortaya koymuştur. Belkıs büyük olasılıkla Kuzey Arabistan kökenlidir ve Arabistan Yarımadasının güneyinde Saba Devleti’ ni kurmuş olan Anbilerin kraliçesidir. Hıristiyan Etiyopyalılar arasında Belkıs’la ilgili söylencelere rastlanması, onun Hint asıllı olabileceğini de düşündürmektedir. Bu söylencelerin izleri günümüzde Kenya ve Zimbabve’de görülür.

İslam dünyasındaki Belkıs öyküleri Kuran’dan ve daha sonraki yüzyıllarda eski rivayetlerden de beslenerek geliştirilen kısas-ı enbiya kitaplarından sözlü geleneğe geçmiştir. Evliya Çelebi de Seyahatname’ sinde Süleyman’ın Belkıs için dünyanın dört bucağında 3 bin kadar köşk ve saray yaptırdığını belirtir ve saptadıklarının yerlerini bildirir. Bunlardan Anadolu’da bulunan bazıları bugün de yıkıntı olarak durmaktadır.

Anadolu ağızlarında Belkıs sözcüğü Balkız biçiminde de kullanılmaktadır. Bu adda biri Nizip (Gaziantep), öbürü Serik (Antalya) ilçesine bağlı iki köy saptanmıştır. Divan edebiyatında Belkıs ve Hz. Süleyman’la ilgili söylenceler birer mazmun olarak kullanılmaktadır. Halk edebiyatında ise, birçok motifleri olduğu gibi korunarak, Mahzuni ile Mina Hanım adlı türkülü halk öyküsünde yer almıştır.