Halk Bilimi

Sağ Yağ ve İç Yağı

Türklerde Beslenme Kültürü Sağ Yağ ve İç Yağı Hakkında
Yağ sözü de, en eski Türk kaynaklarından beri bize gelen ve yağlı maddelerin hepsini karşılayan, çok eski bir Türk sözü idi. Çünkü çeşitli yağlar, meselâ tereyağı için Türkler tarafından söylenilen, bir çok ayrı ve öz sözler de vardı. Bu sebeple türkçe yağ sözünü, çok geniş bir mana içinde ele almak lâzımdır. Meselâ Selçuk çağının başında, “neft yağı” için de, Kara yağ deyimi kullanılıyordu. Buna karşılık aynı kaynaklar, tereyağı için ise, Sağ yağ deyişini kullanmakta idiler. Yağ sözünün bu genel manasına rağmen, Kaşgarlı Mahmud’un söylediğine göre, Oğuzlar bu deyimi, daha çok iç yağı karşılığında kullanıyorlardı. Çok geniş ülkelere yayılmış olan Türkler arasında, bu gibi söz ve mana ayrılıklarının bulunması, normal görülmelidir. Halbuki az sonra göreceğimiz gibi, Harezmşahlar çağına ait kaynaklarda ise, iç yağı sözüne, aynca rastlamaktayız. Kaşgarlı Mahmud’un bu açıklamasına rağmen, Oğuzların da iç yağı sözünü ‘kullanmadıklarını, söyleyemeyiz.

TEREYAĞI

“Tereyağı“, eski Anadolu kitaplarının bir çoklarında, kere yağ adı ile adlandırılırdı. Aynı deyişi Kıpçak ve Mısır Memlûk Türklerinde de görüyoruz. Sağ yağ gibi, çok eski bir özlük taşıyan Türk deyişlerini de, Anadolu’da görmüyor değiliz. Sarı yağ deyimi ise daha çok, yaygın olarak eritilmiş veya taze olarak elde edilmiş inek yağlarına denirdi. Eski Türk kaymaklarında, bu deyime de rastlıyoruz. Bu gibi sözler, Anadolu’da olduğu kadar, Ortaasya’da da yaygındır.

İÇ VE DON YAĞI

İç ve don yağı“, Türkler tarafından kesin sözlerle, süt yağından ayrılmıştır. Don yağı için,. Türkler tarafından kullanılan en eski deyiş, herhalde Uygur türkçesindeki, yağrı sözü olmalıdır. Bu da yağ mânâsına geliyordu. Fakat bu söz sonradan, hayvanın yalnızca bir kısmını ifade etmeğe başlamıştır. Yakn sözü, belki Uygurlarda da, bizim bugün kullandığımız “yağrı” anlayışına geliyordu.
Harzemşahlar çağında, “içegüning yağı, sızgurdı iç yağını” gibi deyişlerde ise, doğrudan doğruya iç yağından veya içyağının sızdırılmasından söz ediliyordu. Bugün Anadolu’da ise, iç yağına daha çok don yağı adı verilir. Yukarıda da görüldüğü gibi, eski Türkler yağ eritmek işi için de, sızdırmak sözünü kullanıyorlardı. Bugün Ortaasya’da, meselâ Kırgızlarda da, don yağını eritme işine, sızgırımak, sızgırılmak denir. Anadolu’da da, buna benzer deyimler çoktur.
Kaynak: Bahaddin Öğel ( Türk Kültür Tarihine Giriş)

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı