Halk Bilimi

Seyirlik Oyunlar Hakkında Bilgi

 
Seyirlik Oyunları bir yönüyle tiyatro, bir yönüyle de edebiyat tarihi konuları arasında bulunmaktadır. Halk sanatı olması yönüyle de biz onları folklor konuları içine almak istiyoruz.
Bu bölümde, yurdumuzda halk içinde yaşayan ve halk sanatçıları tarafından yürütülen Ortaoyunu, Kukla, Karagöz ve Meddahlık gibi oyunlar ele alınmaktadır. Anadolu’da yazısız metinleriyle yaşantısını sürdürmekte olan Seyirlik Oyunlarının tarihsel gelişimi ve doğuşu ile ilgili bilgiler konumuzun dışında bırakılmıştır.
Bu Seyirlik Oyunlar başlığı altında kuşkusuz kentlerdeki Ortaoyununa da yer verilecektir. Fakat asıl ağırlık köylerde ve genellikle meydanlarda oynanan seyirlik oyunlarına kaydırılacaktır. Köylerde ve boylarda sürüp gelen ve kentlerde olduğu gibi Ortaoyunu adını da taşıyan bu seyirlik oyunlarını kent oyunlarından ayırabilmek için onları «Seyirlik Köylü Oyunları» adı altında ele alacağız.

Seyirlik Köylü Oyunları

Seyirlik köylü oyunları, belirli metinleri olmayan ve belirli günlerde köy çevrelerinde köylüler tarafından geleneksel bir takım tiyatro kurallarına uyularak yürütülen gösteriler, eğlencelerdir.
Köylerde oynanan seyirlik oyunlarının oyuncuları (aktörleri) oyunculuğu meslek edinen kişiler değildir, hatta zaman zaman seyirci köylülerin bile oyuna katıldığı görülmektedir.
Bir halk tiyatrosu niteliği taşıyan Köylü Seyirlik Oyunları’na; belli başlı bir konu olarak ele alınmadan önce, 1931 yılında Ali Rıza Yalgın’m Güneyde Türkmen Oymaklarıadlı yapıtında değinilmektedir. Bu yapıtta Barak ve Elbeyli Oymakları arasında Arap Oyun’u oynandığından söz edilmektedir. 1935 yılında Hamit Zübeyr Koşay da Ankara’da, halk içinde sürdürülen bir seyirlik oyununda Arabın boyanması (makjay)nı tanımlar. Fakat Ahmet Kutsi Tecer’in 1940 yılında böyle bir oyunu seyredip incelerken konun hatıra  getirdiği bir takım soruları ortaya koymuş olması, bu soruna önemli bir eğilme olarak kabul edilebilir.
Bu konuda, son zamanlardaki önemli araştırmalarıyla Seyirlik Köylü Oyunlarımız üzerinde değerli yapıtlar veren Doç. Dr. Metin And ile Prof. Dr. Şükrü Elçin’in adları anılmadan geçilemez.
Bu güne kadar derlenmiş olan oyunlardan, onların çoğunun erkek oyunu olduğu, gereğinde kadm rollerinin de erkekler tarafından yürütüldüğü anlaşılmıştır. Bununla birlikte, kendi özel toplantılarında, çoğu kez düğünlerde kadınların da kendi aralarında oyun çıkardıkları görülmüştür.
Çeşitli hayvan taklitleriyle sürdürülen bu seyirlik oyunlarında çoğu zaman çalgı takımları eşliğinde halk danslarına da yer verildiği saptanmıştır.
Köylerimizde oynandığı saptanan Seyirlik Köylü Oyunlarımızdan bazıların adları:

Köse ile gelin oyunu, Aptal ovunu, Şeytan çık oyunu, Kalkağan oyunu, Kadı oyunu, Gemi oyunu, Ali ve Fatoş oyunu Domuz oyunu, Deve oyunu, Saya gezme oyunu, Geyik oyunu, Baca pilavı oyunu, Solağm oyunu Arap oyunu Kız kaçırma oyunu,  Tuluk oyunu, Efe ve Kadı oyunu, Katır oyunu, Karakancilo oyunu, Ali Fattik oyunu Berber oyunu, Hacı baba oyunu Çolak veya kolsuz oyunu, Topal veya tahta ayaklı oyunu, Köroğlu oyunu, Deve kipti oyunu, Kız satma oyunu, Koca oyunu Congoloz oyunu, Sığır gütme oyunu, Kasnak oyunu, Efe ve Kadı oyunu Yılbaşı oyunu, Ölü Oyunu

Kaynak: Şerif Baykurt, Türkiyede Folklor (2003)

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı