KültürTürk Mutfağı

Toğga Çorbası

Türk Mutfağı, Çorbalar; Toğga Çorbası Yapılışı Malzemeleri ve Hikayesi
TOĞGA ÇORBASI (OSMANİYE)
Derleyen: Pakize DÖRTKOL
Derleme Tarihi: 8 Ekim 2005
Kaynak Kişi: Sema EREK, 1960 doğumlu, evli, iki çocuk annesi
 Toğga Çorbası Malzemeleri: Yoğurt, su, dövme, un, yumurta, mevsimine göre yeşillik.
Toğga Çorbası Yapılışı: Çorba küllenmiş bakır kazanlarda pişirilir. Öncelikle kazanın yarısına kadar su konulur. Dövme ve nohut ilave edilerek pişmesi beklenir. Diğer taraftan yoğurt, un ve yumurtanın beyazı çırpılır. Nohut ve dövme piştikten sonra çırpılan karışım bakır kazana eklenir. Pişmesi beklenir. Çorba kaynayıncaya kadar karıştırılmalıdır. Pişmesine yakın mevsimlik yeşillikler ilave edilir. Bir süre de bu şekilde kaynatıldıktan sonra çorba servise hazır hale gelir. Çorba hem soğuk hem de sıcak olarak tüketilmektedir. Toğga?nın bir özelliği de şimşirden ve ardıçtan özel olarak yapılmış ?çomça? denilen kaşıklarla içilmesidir. Orta Asya?dan Anadolu?ya gelen bir yemektir. Ayrıca günümüzde pek çok Türk devletinde de yapılmaktadır.
Toğga, Anadolu?da çok sevilen bir yemek olduğundan özellikle İç Anadolu?da pek çok merkezde geleneksel bir lezzet haline gelmiştir. Toğga çorbası, Türkistan?dan Anadolu?ya gelmiş, Anadolu?da da pek çok yerde yöre mutfağının özel çorbalarından biri olmuştur. Bu çorba, bazı yörelerde isim değişikliğine uğramıştır. Çorbanın ana vatanı olarak kabul edilen Özbekistan?da ?toyga? olarak telaffuz edilmektedir. Anadolu?da da oldukça geniş bir yayılım göstermiş olan bu çorbaya Osmaniye, Kırklareli, Kayseri, İskenderun yörelerinde ?toğga? denilirken; Amasya, Ankara, Konya, Eskişehir, Şebinkarahisar, Gerede, Merzifon, Zile, Afyon, Çorum yörelerinde ?toyga? denilmektedir. Çorba Osmaniye?de özel günlerde mutlaka yapılmaktadır. Düğün ve cenazelerde mutlaka yemek verilen Osmaniye?de yemeğin başlangıcı ?toğga? çorbası ile yapılmaktadır. Hem çok kolay yapılabilen bir çorba olması hem de halk tarafından sevilerek içilmesi özel günlerin vazgeçilmezi olmasını sağlamıştır. Daha çok evlerde misafirlere ikram edilir. Ayrıca düğün, ölüm, doğum gibi geçiş dönemlerinde severek yapılan bir çorbadır. Toğga, halk arasında o kadar kabul görmüş ve o kadar sevilmiştir ki halk deyişlerinde, şiirlerde anılır hale gelmiştir. Örneğin; küçük çocuklar lüzumsuz bir laf ettiği zaman çocuğu: ?Ağzın hiç toğga görmedi mi??diye uyararak sustururlarmış.
Reşat Gürel, Osmaniye?de toğga çorbasının öneminin ?Toğgalı Dede? efsanesinden geldiğini ifade ediyor. Toğganın önemini Toğgalı Dede efsanesinden yola çıkarak şu şekilde anlatır: ?Osmaniye?nin Nur Dağları?na dayandığı yerde Karaçay derler bir ırmak vardır. Kış ve bahar aylarında sırtına ilk defa vurulmuş semeri atmaya çalışan yabani at gibi hırçındır. Üzerinde köprüleri alır götürür Çukurova?ya doğru. İşte o çayın kıyıcığında Kabaktepe derler bir dağ vardır. Bu tepenin biraz ilerisinde belli belirsiz bir mezar ve yanı başında içi çanak gibi oyuk kocaman bir taş vardır. Osmaniye?nin kuruluşundan çok daha eski olan bu mezarda Türkistan?dan gelmiş bir derviş yatarmış. Ak sakallı, nur yüzlü bir ihtiyarmış buralara geldiğinde. O, büyük taştan bir çanakta yermiş yemeğini. En çokta toğgayı severmiş. Severmiş ama bir çomçacık bile içmezmiş. Hep başkaları, misafirleri içsin, olmazsa kurtlar, kuşlar içsin dermiş. Yolcular içermiş, konu komşu içermiş. Hiç eksik olmazmış çanakta toğga. İçildikçe artar, eksilmezmiş? Onun çanağındaki toğga, kaynayan bir pınar gibiymiş. Asıl garip olan da ateş yakmazmış Toğgalı Dede. Yakmazmış ama kış günleri üşüyüp içini ısıtmak isteyenler buğuları üstünde bulurlarmış toğgayı. Ama yorgun argın dağdan inen bir oduncu ?Toğgalı Dede?ye ulaşsam da buz gibi bir toğga içsem? diye geçirse gönlünden, çanaktaki toğgayı buz gibi bulurmuş. Gel zaman git zaman, gün gelmiş Toğgalı Dede etrafı ıpıssız bırakarak ölmüş. Arkasından Kurtlar, kuşlar bile ağlamış. Mezarını toğga çanağının hemen yanıbaşına kazmışlar. Onun ölümünden sonra da çanağı boş kalmış. Yağmursuz, kurak günlerde çocuklar toplanıp:
Çomçalı Gelin
Çomçalı Gelin
Anbarındaki dövmenden Hani Hakkı Toğgalı Dede?nin?.?
Diyerek döğme toplamaya başlamışlar. Döğmeleri toplar, kocaman yayıklarda ayranlar yayar ve toğga kaynatırdık biz de. Toğgalı Dede?nin çanağına döküp kuşlarla beraber içerdik. Herkes toganın tadına bakınca yamur birden yağardı. Fransızlar gelip evimizi yıktığında çetelerimize yemek yediremez olduk. Anam, Hayriye Teyze ortalığı çekip çevirirlerdi. Bakmışlar ki yemek 14 Kentler ve ?mgesel Yemekler 2 Çorbalar yapacak hiçbir şey yok. Çetelere yemek diye helkelerle gelmezler mi? Dede Efendi?nin karısı Hayriye Hanım, çaresiz yola koyulmuş. Arpa tanelerini toplamışlar. Bir tasta ayran bulmuşlar. İkisini birden kaynatmışlar. Toğgalı Dede?nin çanağında. Toğgalı Dede?nin çanağında helkeler, çanaklar dolmuş. Çeteler doymuş, cephe gerisindeki halk doymuş, kurtlar, kuşlar bile doymuş eskisi gibi…
Alaattin Özkale?nin şiirinde de hayat bulur çorba:
Ceviz içi şalvar çöbü şişirir
Anamız yarpuzlu toğga pişirir
Çürük meşelerden toğga pişirir.
Abim, öğretmenim, büyüğüm benim.

Gazi Üniversitesi THBMER yayını olan; Kentler ve İmgesel Yemekler kitabından alınmıştır. M.Öcal Oğuz, Nuray Akkanat, Ayşenur Karagöz tarafından hazırlanmıştır. Kültürel Bellek dışında bir web sitesinde yayınlanması yasaktır. Sitemizde kullanmak için gerekli izin alınmıştır

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı