HalkbilimiHalk İnançları

Türklerde Yollarla İlgili İnançlar İnanışlar

Türk inanç ve tasavvuruna göre, yeri kontrolleri altında tutan iyeler, daha çok geçilmesi güç olan sarp yollarda, dağ bellerinde ve geçitlerinde yaşardı. Yakut Türkleri, bunları “aul iççite” (yol iyesi) ve “attuk iççite” (geçit iyesi) gibi adlarla çağırır, onlara göre, bu iyeler, yolları ve geçitleri denetimleri altında tutardı. Dağ geçitlerinden ve dağ bellerinden geçen yolcular, buralarda bir kazaya, bir felakete uğramamak için, yol veya geçit iyelerinin gönüllerini hoş etmek amacıyla bir taş parçasını oraya bırakıp giderdi.

Sibirya’da bu tür taşlardan oluşan kümeciklere rastlamak olağandır. Bu taş parçaları, oralardan geçenlerin, iyeler için bıraktıkları taşlardan başka bir şey değildir. Yolcu, bu saçıyı sunmakla yoldan veya geçitten, bir kazaya uğramadan, bir uğursuzlukla karşılaşmadan geçip gideceğine inanır.

Türk inançlarında yer alan Boz/Atlı Yol Tengrisi, Yol iyesi, yolda sıkıntıya düşen, darda kalanların yardımına koşan bir varlıktır.  Erbil ve Kerkük’de Kırmanç ve Türkmen’ler yedi yol ağızına taş atmak suretiyle dileklerinin olup olmayacağını anlamaya çalışırlar. Cuma akşamından atılan taşlardan sonra cumadan çıkan cemaatin konuşmalarını dinler ve yorumlarlar. Yedi sayısının Türk inanç kültüründe belirgin bir yeri vardır. Yol kavşaklarına taş atılması yol iyesine verilen bir saçı olabilir. Doğu Anadolu’da da, yol kavşaklarında, büyü yapma ve büyü bozma ile ilgili pratiklerden yararlanılır.

Kaynak:Eski Türk Dini İzleri /Yaşar Kalafat / Yol İyesi