Kültür

Yanardağların Yapısı ve Oluşumu

Yanardağların yapısı, bölümleri ve yanardağların oluşumu hakkında bilgi

Bir yanardağ, dış görünüşü bakımından üstünde duman tüten, koni biçimli bir dağdır. Gerçekte dağ, yanardağın yalnızca yüzeysel bir belirtisidir, yani yerin derinliklerinden püskürtülmüş ve genellikle çok farklı bir kaya tabanı üstünde yığılmış gereç birikintisidir.

Bir yanardağ aygıtı üç bölümden oluşur:

Püskürtmeler sırasında çıkan yanardağ gereçlerinin katılaşmasıyla oluşan dış yapı. Yanardağ çok çeşitli biçimlere bürünebilir: Krater, koni, yassı tepe; lav akıntısı. Bu biçimler, daha çok, dışarı atılan gereçlerin yapısına (az ya da çok akışkan lavlar; küçük taşlar ya da lapilli küller) bağlıdır.

— Püskürme bacası, yani katı, sıvı ya da gaz halindeki gereçlerin püskürdüğü silindir biçimli yol ya da yarık. Bacanın tepesi genellikle bir krater biçimini alır.

—Erimiş gereçleri (magma) kapsayan yığıntı yeri. Bir yanardağın birden çok yığıntı yeri olabilir; yığıntı yerlerinin çok derinlerde olması gerekmez: Sözgelimi, Vezüv’ün yığıntı yerleri, yerkabuğunun 5 km altındadır.

Yanardağın püskürmesi, magmanın baca aracılığıyla yeryüzüne çıkmasının sonucudur. Magma gaz yönünden çok zenginse (sözgelimi granitli magmalar), püskürme genellikle patlamayla birlikte gerçekleşir. Bu olay, kapağı açılmadan iyice sallanan bir şampanya şişesiyle karşılaştırıla-bilir: Tipa hızla fırlatılır; daha önce sıvı içinde erimiş olan gazlar şişeden fışkırır ve fışkırma sırasında sıvının da bir bölümünü birlikte sürükler. Aynı biçimde, magma içindeki gazların basıncı yerkabuğunu delebilir ve yeni bir yanardağ oluşturabilir ya da, daha önce etkinlik göstermiş bir yanardağın bacasında donup kalarak lavların dışarı çıkışını engelleyen lav tıkacını fırlatarak, lav akıntısının yolunu açar. Lavın ağdalığı arttıkça, patlamanın gücü de artar:
Gaz kabarcıkları birbirleriyle birleşirler; püskürme ürünleri, asıltı halinde katı tanecikler içeren yüksek sıcaklıkta bir gazdır. Magma akışkansa, gazlar oldukça kolay uçabilir; bu durumda, bazalttı magmalarda sık görüldüğü gibi yalnızca lav taşması gerçekleşir.
 
 
 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı