Dersimiz

Yunus Emre ve Şiir Anlayışı

 Klasik Yazarımız Yunus Emre
Yunus Emre ve Şiir Anlayışı hakkında bilgiler.
Bizim klasiğimiz var mıdır? Hangi yazarımızın eserine klasik desek yakışır? Zaman zaman bu soruyu tartışırız. Klasik sıfatının iki anlamını göz önüne alalım. Bunlardan biri örnek olmak, başka yazarlar için bir mükemmellik örneği. Öteki, zamanın süzgecinden değerini yitirmeden geçmek, diri kalmak. Klasiğin eski Yunan  ve Latin edebiyatına bağlanmak gibi bir anlamı da var. Ama bu bizim edebiyatımıza uygulanamaz.
Yalnız dili ile değil, bize sunduğu şiir yükünün ağırlığı ve dünya görüşünün eskimemesi ile de mükemmellik örneği olan bir klasiğimiz vardır. Bu sanat eri, üstelik, yedi yüz yıl gibi uzun bir zamanın süzgecinden geçerek, eskimeden,  değerinden hiçbir şey yitirmeden bize kadar gelmiş. Klasik demek Yunus Emre’ye yakışır. Bizim, belki de, tek klasik eserimiz Yunus Emre’nin şiiridir. Yunus Emre anlayışı, bizimkinden biraz değişik de olsa, Burhan Ümit Toprak ”Onun divanı bizim Divinia Commedia’mızdır” derken haklı. Yunus Emre de, kendi şiirinin ölmezliğinin bilincinde; diyor ki: ”Her gün yeni doğarız bizden kim usanası.”  Yunus Emre, şiir alanında ilk büyüktür. Yalnız sanatı ile değil, şiir dilimizin  kurucusu olmakla da, dil reformculuğu ile de ilktir. Batı edebiyatı için, eski  olmak bakımından, Yunan ve Latin klasiği neyse, bizim için de Yunus’un eseri odur.
Yunus’tan sonra gelen derviş şairlerin, Sait Emre’nin ve başkalarının, Yunus  Emre’nin eserini güzel şiirin örneği saydıkları, onun gibi yazmak istedikleri  bilinir. Bunların içinde, şiir- adını Yunus koyarak, onun gölgesinde dalgalanmak  isteyenler de olmuştur. Ama, divan şairlerimizin de, Yunus Emre’den etkilendikleri pek bilinmez. Oysa, divan edebiyatının kuruluş dönemi olan 15’inci  yüzyılda, söz gelimi, Necati Bey de Yunus Emre’yi biliyor, onun şiirinden  etkilenmiş. Şu örneklere bakalım.
Yunus Emre:
Acep şu yerde var’ola
Şöyle garip bencileyin
Bağrı başlı gözü yaşlı
Şöyle garip bencileyin.
Gezdim Urum ile Şam’ı
Yukarı illeri kamu
Necati Bey (öl.1509):
Bağrı başlı gözü yaşlı yıldızı alçak olur
Her kişi düşmen olur ger eylese kavga garib.
Geh Mısır iklimlerin seyrettirir geh Rum ilin
Geh Acem mülkün temaşa kıldırır sevda garib
(Ali Nihat Tarlan, Necati Beg Divanı s. 161)
Yunus Emre:
Aşkın aldı benden beni
Bana seni gerek seni
Ben yanarım dünü günü
Bana seni gerek seni.
Necati Beg:
Dünyayı bir yana kosalar, bir yana seni
Bana seni gerek seni ey bivefa seni.
(Divan s. 517)
Ben, 17’nci yüzyılın büyük divan şairi Nedim’de bile, yer yer Yunus’un havasını  bulurum. Nedim’in ….. ”yeni bağrımda başım var” gazeli bana hep Yunus’u hatırlatmıştır.
Yunus’tan iki yüz yıl sonra, İran’da, halkın dili ve şiir biçimleri ile yazan Şah İsmail de, bu büyük ustanın etkisinde. Şah İsmail’in bir şiiri Yunus Emre’ninkinin nerdeyse tam kopyası.
Hatayi (Şah İsmail):
Sözünü bir söyleyenin
Sözünü eder sağ bir söz
Pir nefesin dinleyenin
Yüzünü eder ağ bir söz.
(İ.Z. Eyüboğlu. s. 124).
Yunus Emre:
Keleci bilen kişinin yüzünü ağ ede bir söz
Sözü bişirip diyenin işini sağ ede bir söz.
Yunus şiirinin süreli etkisini görmek için Cumhuriyet dönemi şairlerini birer  birer taramaya gerek yok. Onların nicesinde Yunus’tan izler bulmak zor değildir.  Bir devrim şairi olan Nâzım Hikmet bile Yunus’un dilinden konuşmuştur:
Türk Köylüsü
”İsrafil surunu urur mahlukat yerinde durur.”
Toprağın nabzı başlar  onun nabızlarında vurmaya
Ne kendi nefsini korur Ne düşmanını kayırır
”Dağları yırtıp ayırır kayalar kesip yol eyler ab-ı hayat akıtmaya.”
(Nâzım Hikmet, Kıyamet Sureleri’nden.)
Yunus Emre:
Yüzbin Ferhad külünk almış, kazar dağlar bünyadını 
Kayalar kesip yol eyler ab-ı hayat akıtmaya.
Çağında sevilmek, Türk şiir dilinin kurucusu olmak, ölümünden iki yüz yıl sonra,  yeni kurulmakta olan divan edebiyatını etkilemek, İran’da Türk dili ile yazan bir halk şairi tarafından bilinip sevilmek, yedi yüz yıl sonra, Cumhuriyet  aydınlarınca yeniden keşfedilmek, haydi efsanenin duygusal gerçeğini de buna  ekleyelim; suda balıklarca, gökte meleklerce okunmak. Klasik olmak için başka  hiçbir niteliğe gerek yok.

NOT: “Klasik Yazarımız Yunus Emre” başlıklı yazı “İlhan Başgöz’ün YUNUS EMRE İNCELEMESİ Adlı kitabından alınmıştır.

 

Daha Fazla Göster

ebilge

1983 Elazığ doğumluyum. Gazi Üniversitesi, Türk Halkbilimi ( 2008) mezunuyum. Kültürel Bellek sitesinin kurucusu, aynı zamanda tek içerik üreticisiyim. 2010 yılında yayın hayatına başlayan Web sitesinin öncelikli amacı; Kültürümüzün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır. İletişim kurmak isterseniz,serkan.gakko@gmail.com adresine eposta gönderebilirsiniz. Size en kısa sürede geri dönüş sağlamaya çalışacağım.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Göz Atın
Kapalı
Kapalı