Genel KültürMimari

Ahşap Evlerin Özellikleri Nelerdir?

Ahşap evler nasıl yapılır, hangi bölümlerden oluşur. Ahşap evler ve yapıların özellikleri hakkında bilgi.

Arapçadaki haşep (ağaç) sözcüğünün çoğuludur. Türkçede tekil olarak kullanılmış, Arapçadaki anlamını kaybederek bir inşaat türü olarak anlam kazanmıştır. Türkçede, gövdesi odun veya kereste olmaya elverişli ve uzun yıllar yaşayan canlı bitkiye ağaç, yakacak olarak kullanılan ağaçlara (ağaç gövdelerine) odun, inşaat ve mobilyacılıkta kullanılanlara ise kereste denilmektedir.

Beton yapı tekniğinin ortaya çıkıp yaygınlaşmasından önce ahşap inşaat tekniği kullanılmıştır. Bu tür, önceleri çok basit barakalar biçiminde ortaya çıkmış, zamanla estetik açıdan geliştirilerek, çok değişik yapılarda güzel örnekleri görülmüştür.

Ahşap yapılar özellikle Osmanlı devrinde Türk kültürünün en değerli bölümlerini oluşturmuşlardır. Doğu ile Batının birleşme noktasında bulunan Anadolu’da, Türkler gerek İslam kültürünün, gerekse artık iç içe oldukları Batı kültürünün birleşiminde özgün bir mimari anlayışı yaratmışlardır. Ayrıca bunlara Anadolu’da daha önce yaşayan pek çok kavmin kültür mirası ile, Anadolu öncesi Türk kültürünün izleri de eklenebilir. Bu yapılara en çok dikkat çeken özellik, sadelik ve doğa sevgisidir. Ancak bunlar imparatorluğun her yerinde aynı görünüme sahip olmamışlardır. Gerek sosyo-ekonomik yapı, gerekse iklim özellikleri Balkanlarda, İstanbul’da ve Anadolu’da değişik görünümlü binalar ortaya çıkarmıştır. Ayrıca bu bölgelerin değişik yörelerinde de görüntü farklılıkları olmuş, ama plan ve cephe anlayışları aynı kalmıştır.

Ahşap evlerin en basit ve tipik örnekleri Anadolu köylerinde bulunmaktadır. Bunlar tek katlı, en fazla iki odalı küçük konutlardır. Daha gelişmiş örnekleri ise kasabalarda ve küçük kentlerde olan iki katlı, altta samanlık, taşlık, ambar bulunan, üstte hayat olarak adlandırılan bir zemin ve çevresinde odaların dizildiği örneklerdir.

XVI. yüzyılla birlikte Türk mimarisi doruğuna ulaşmış, çok görkemli eserler yaratmıştır, İstanbul’da XVIII. yüzyılda yapılan özellikle Boğaziçi’ndeki yalılar, buranın eşsiz doğal güzelliklerini süsleyen değerler olmuşlardır.

Türk ahşap evlerinin gelişmiş olanları haremlik (kadınların oturduğu bölüm) ve selamlıktan (erkeklerin oturduğu bölüm) meydana gelmiştir. Bu iki bölüm, köprüler veya dönme dolaplarla bağlanmışlardır. Bazen girişten tek merdivenle yukarı çıkılabildiği gibi bazen de çift sıra merdivenle bağlantı sağlanmıştır. Merdiven bitimindeki sofalar bu yapıların karakteristik özelliğidir. En güzel odaların bulunduğu bölümler ise üst katlar olmuştur. Buradaki misafir odalarına evlerde baş oda, konaklarda divan odası, saraylarda ise arz odası denilmiştir.

Mimarlık özellikleri: Temelde haremlik ve selamlık olarak iki bölümden oluşan evler ya tek bir yapıdan ya da bir bahçede toplanan yapılar bütününden oluşur. Harem ve selamlığı birbirine bağlayan bölüm gelgeç adını alır. ikinci katlar desteklerle dışarıya taşırılmıştır. Dışarıya taşırılan bölüme şahnişler yerleştirilmiştir. Şahniş, yapının cephe görünüşünü oldukça değiştiren bölümlerdir. Saçak altlarına ise levhalar konmuştur. Levhalar evin görüntüsünü güzelleştiren öğelerdir. Katlar birbirine merdivenle bağlanmıştır. Merdivenler alt katları doğrudan birbirine bağladığı gibi sahanlıktan yararlanarak da bu işlevi sağlardı.

Sahanlık, merdivenin iki kola ayrıldığı yerdir. Sofalarda rahat oturma yerleri bulunurdu. Ama bu tip evlerin en rahat oturma yerleri üst katlarda olurdu. Evlerin önemli özelliklerinden biri de sedirlerdir. Sedirler pencere önlerine yerleştirilirdi. Odalarda ise ayrıca yüklük, çubukluk, kavukluk, peşkirlik denen ve dolap niteliğinde yerler vardı. Bazı odalarda ise yıkanma yeri olarak gusülhane bulunurdu.

Bu yapıların günümüzde en tipik örnekleri İstanbul’da, Ankara’da ve Safranbolu’da bulunmaktadır. Bunların önemli bir kısmı taşıdıkları tarihi ve estetik değerler nedeniyle devletin koruması altında bulunmaktadır.

Ahşap Türk evleri köylerde de bölgeden bölgeye değişiklik gösterir. Ancak plan ve yerleşme biçimlerinde büyük değişikliklerin bulunmadığı gözlenir. Değişiklik daha çok kullanılan malzemeden kaynaklanmaktadır. Malzemenin kolay bulunabildiği, iklimin uygun olduğu yerlerde evler, genellikle iki katli: öteki yerlerde ise tek katlıdır. Tek ve iki katlı ahşap köy evlerinde ahır ve samanlık, konutun vazgeçilmez eklentileridir. Yazlık mutfakla tamamlanan ev merkezdedir. Genellikle alt katı taş duvarla beslenmiş iki katlı bir yapıdır, üst kata ayrıca ambar oturtulmuştur. Alt katta ise kiler ve odalar vardır, üst kata sahanlıklı bir merdivenle çıkılır. Çatı da ahşaptır. Anadolu’nun kıyı kesimlerini süsleyen bu evlerin yenileri artık yapılmamaktadır.

Ahşap yapıların gelişmesi, kendine özgü bir ahşap işçiliği ortaya çıkarmıştır. Bu yapıların tamamlayıcı unsurları olan kapı ve pencerelerin yapımı da ayrı bir sanat dalı durumuna gelmiştir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir