HalkbilimiGiyim-Kuşam

Beledi Dokuma Nedir? Beledi Kumaşın Özellikleri

Beledi dokumaları ipek ve pamuk karışımı olanları varsa da, genellikle her iki katın atkı ve çözgüsü pamuk ipliğindendir. Beledi tezgâhı denen özel tezgâhlarda dokunur. Eski Osmanlı kumaşları arasında adına, XV. yy. kaynaklarında rastlanır. Önceleri yalnız Tire’de, daha sonra Urla, İzmir, Manisa, Konya, Bursa ve İstanbul gibi çeşitli yerlerde dokunmuştur. Konya’da dokunanlar veledi ya da velidi adıyla bilinir. Osmanlı kumaşları arasında bu teknikle dokunmuş başka kumaşlara rastlanmaz.

Beledi kumaşlarda desenler, genellikle geometriktir. Motifler İki katın kesişmesiyle oluşturulmuştur ve bu kesişmeler katları birbirine bağlar. Katların biri genellikle beyaz ya da krem rengi, öteki ise koyu mavi, yeşil, kırmızı ya da sarıdır. Bir yüzde zemin beyaz, motifler renkli,’ öbür yüzde zemin renkli, motifler beyaz olur. Her iki yüzü de kullanılabilir. Beledi dokumaların en güzel örnekleri satrançlı, kûfi yazılı esnaf bayraklarıdır. Günlük yaşamda perde, seccade, sedir örtüsü, yorgan, minder, yastık yüzü yapımında kullanılırdı Üzerindeki desenlere göre bademli, kutulu, yıldızlı, aynalı gibi adlar almış olanları da vardı.

Beledi tezgâhı, çukur tezgâh tipindedir Ahşaptan yapılmıştır ve çerçevelerin hareketini sağlayan makaraların yerini, kesken denilen ağaç çubuklar almıştır. Gücüleri örme iptendir. Çerçeve yerine geçen bu örme gücü takımlarına tarak denir. Dokuma taraklarıysa kamıştan yapılır. Beledi tezgâhların en ilginç özelliği, keskenlerden pedallara değin inen donanımlarıdır. Desen gereği atılacak her atkı için hareket etmesi gereken çerçeveler, pedallara belli bir düzenle ayrı ayrı bağlanmıştır. Beledi dokumalardaki desenlerin nasıl yapıldığı, günümüzde de kesin olarak bilinmemekte, desen yapım tekniği tahar sistemi ve ayak bağlantılarıyla ilgili görülmektedir. Eski dönemlerde kırk çerçeveye kadar ulaşmış olabileceği varsayılan gücü takımları, günümüze kadar gelen tezgâhlarda yirmi dört çerçeveyi aşmaz. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir