HalkbilimiGiyim-Kuşam

Bez Dokumalarının Tarihçesi

Keten bezlerine ilk kez Mısır’da, giysi parçaları ve mumya sargıları biçiminde firavunlar döneminden kalan mezarlarda rastlandı. İ.Û 3000-2500 yıllarına ait en eski pamuklu bez örnekleriyse Hindistan’ da bulundu. Yazıtlara göre i.S. VIII ve XIII. yy.’lar arasında Uygurlar’ın keten, özellikle pamuklu dokumaları o dönemin Çin ipeklileriyle yarışacak düzeydeydi.

Selçuklular döneminde, Anadolu’da çeşitli dokumaların yanında, pamuklu bezler de önemli bir yer tutuyordu. Beylikler döneminde Tokozlu (bugün Denizli) bezi, Anadolu’yu gezen yazarların hayranlıkla sözünü ettiği bir dokumaydı.

Osmanlı devletinde Kanuni dönemi gümrük kayıtlarında adı geçen Trabzon keten bezi, en gözde dokumalardan biriydi. Gerçekten bu kez kenevir elyafından dokunan Rize beziydi; ne var ki dışsatımı Trabzon limanından yapıldığı için kayıtlarda Trabzon bezi olarak geçer. Saray belgelerinde, padişahın iç çamaşırlarının bu bezden yapıldığı kaydedilir. Ayrıca, Trabzon keten bezinin 1885 Paris Fuarı’nda derece aldığı kayıtlarda yer alır.

1600-1640 arası narh defterlerinde yer alan değişik nitelikte birçok bez arasında şunlar sayılabilir: İstanbul’un üskülü bezi, Sinop bezi, Ereğli bezi, Akşehir’in pembe bezi, Beyşehir bezi, Soma bezi, Edremit bezi, Nazilli bezi, Akhisar bezi, Drama bezi, Menemen bezi, Boğazhisar bezi, Rumeli bezi.

Öte yandan çit bezi, tülbent, bürümcük, kirpas (yelken kirpası ve çadır kirpası) adı altında çok değişik nitelikte bez dokuma satan tüccarlara bezzaz, bu dokumaların satıldığı kapalı çarşılara da bezzazistan (bedesten) denirdi.
Bu bezler 1850 yılına dek tezgâhlarında dokunurdu. Türkiye’de ilk pamuklu dokuma fabrikası 1850 yılında İstanbul’ da Bakırköy’de kuruldu. Bunu Çukurova (1888) ve Cumhuriyet dönemine kadar İzmir, İstanbul, Mersin’de üretime başlayan diğer fabrikalar izledi. Bugün yurdumuzda kamu ve özel kesime ait çok sayıda pamuklu bez fabrikası vardır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir