Ilgın, Konya ilimizin kuzeybatısında yer alan şirin bir ilçemizdir. Haritalarda bir bıçak ağzı gibi gösterilen Çavuşcu Gölü’nün 5 km. güneyinde uzanır. Bu ilçemizde bu gölümüz hakkında ortak bir hikâye anlatılır. Benzerine başka yerlerde de rastlayabileceğimiz bu hikâyenin taşıdığı motifler arasında orijinal olma vasfına sahip olanlar da vardır.
Vaktiyle Ilgın, bugün Çavuşcu Gölü’nünbulunduğu alanda imiş. Ortasından da ünlü Kral yolu geçermiş. Bu sebeple ilçenin eski hali bugünkünden farklı ve daha büyükmüş. Devrine göre büyük bir yerleşme merkezi imiş. O zamanlar şehrin merkezindeki alanda dişi bir köpek yavruları ile birlikte yaşar, kimseye zarar vermediği için de şehir halkı bunları severmiş.
Şehir çukur bir alanda kurulduğu için yağmurlu geçen kış mevsimlerinde zaman zaman sel felâketine uğrarmış. Ama şehir halkı aldığı tedbirlerle bu felâketleri kısa zamanda önlerlermiş.
Bir kış mevsiminde şehrin özerine kara bulutlar kaplar. Bunlar birkaç gün böylece kalırlar. Şehir, gündüzleri adeta gece gibi karanlıklara gömülür. Bu müddet zarfında halkın sevdiği köpek devamlı bir şekilde havlar. Halk, bu havlamanın neye delâlet ettiğini bir türlü anlayamaz. Nihayet bir gün köpek yavrularım da peşine takip erder. Köpeğin gidişini görenlerden bazıları da onları takip eder. Köpek, yavruları ve onları takip eden insanlar bugünkü Ilgın’ın kurulduğu yere gelince daha ileri gitmekten vazgeçerler ve oraya yerleşirler.
Şehrin üstünü kaplayan kara bulutlar ise birkaç gün sonra yağmur olup yeryüzüne inmişler; böylece köpeğin gidişine hiç bir mânâ veremeyenleri bütün malları ile birlikte suya garkedivermiş. Derken bu çukur alanda bugünki Çavuşcu Gölü meydana gelmiş.
Köpekle birlikte o bölgeyi terkedenlere gelince, onlar da yeni taşındıkları bölgeyi kendilerine yurt edinmişler ve bugünki Ilgın ilçesini kurmuşlar. Zaman zaman Çavuşcu Gölü’ne balık avlamaya gidenler, su altında eski yerleşme merkezinin kalıntılarını gördüklerini söylerler.
Kaynak: Saim Sakaoğlu / 101 Anadolu Efsanesi
